و اما قدر : بمعنى ثبت كردن و خبر دادن آمده چنانچه خدا جل و علا فرموده 60 - سوره الحجر -
إِلَّا امْرَأَتَهُ قَدَّرْنا إِنَّها لَمِنَ الْغابِرِينَ
يعنى جز زن او كه نوشتيم و خبر داديم كه البته او از باقى ماندهها است ( در عذاب ) .
و قدر بمعنى شرح اندازه هر چيز آمده براى تفصيل و اعلام بگونه گونه بودن احوال آنها .
و قدر بمعنى اندازهگيرى هر چيز است در تدبير و سرپرستى آنها و جا دادن هر كدام از روى حكمت و سنجش درست بجاى خودشان بىكم و بيش چنانچه خدا تعالى فرموده - 10 سورهء فصلت -
وَ قَدَّرَ فِيها أَقْواتَها
، يعنى اندازهگيرى كرد در آن زمين قوتهايشان را .
( اين شد دو معنا براى قضاء و سه معنا براى قدر ) و اما در باره افعال اختيارى بندگان درست آيد كه بگوئيم مقصود از ان حكم و فرمان بطاعت است مر بندهها را و واجب كرده است بر آنها و بمعنى وادار كردن و به زور انجام دادن آنها نيست و باز گوئيم خدا سبحان مقرر كرده افعال بندهها را