گفتند : روشن است كه آن جمع را آفريده براى همان عذاب در دوزخ نه براى جز آن .
در استدلال آنها اينست كه گفته شود ؛ ظاهر آيه مخالف عدل و حكمت است و ناسازگار با اينكه خدا خود را برأفت و مهربانى وصف كرده و نقيض قول ديگر خدا است كه فرموده ( 56 - الذاريات ) نيافريدم پرى و آدمى را جز براى اينكه مرا عبادت كنند ، و هم براى قول خدا تعالى ( 8 و 9 - الفتح ) راستى كه ما فرستاديم تو را تا گواه باشى و مژده ده و بيم كن ، و براى اينكه بگرويد شماها به خدا و رسولش او را كمك باشيد و با وقار داريد و خدا را تسبيح گوئيد در بامداد و پسين ، و هم براى قول خدا سبحانه ( 41 - الاسراء ) تا ياد آور شوند و نخواستند بيشتر مردم جز ناسپاسى و هم براى قول خدا جل اسمه ( 35 - الحديد ) فرو نموديم با آنان كتاب و ميزان و قانون تا پايدار مانند مردم با عدالت و داد ، و براى قول خدا تبارك و تعالى ( 9 - الحديد ) او است كه فرو فرستاد بر بنده خود آياتى روشن تا بيرون برد شما را از تاريكيها بسوى روشنى .
و بايد آن آيه را تفسيرى كرد كه با اين آيات محكمه و دليلهاى عقلى و بينات سازگار باشد و راهش اينست كه مقصود از گفتهء خدا آفريديم براى دوزخ بيان سرانجام آنان باشد بواسطهء اينكه به راه بد رفتند بسود اختيار خود ، مانند اينكه خدا عز و جل فرموده ( 8 - القصص ) پس گر يافتند آن را خاندان فرعون تا بوده باشد براشان دشمن و اندوه - آور ، و مقصود اينست كه سرانجام كارشان چنين شد يا آنكه غرض آنان از دريافت او ( موسى ) اين بود كه مايهء شادى و چشم روشنى آنها باشد و مانند اينكه خدا عز و جل فرموده ( 123 - الانعام ) و همچنين نهاديم در هر آبادى بزرگانى كه تبهكارانش بودند تا در آن بد انديشى كنند ، و مقصود اينست كه كارشان باينجا كشيد و سرانجامشان بدان پايان گرفت نه اينكه خدا عز و جل آنها را ساخت تا نافرمانى و بد انديشى كنند .
و فرموده ديگر خدا ( 178 - آل عمران ) همانا بدانها ثروت داديم تا بر گناه بيفزايند ، كه همانا گزارشى داده از سرانجامشان ، و اين گونه تعبير در زبان عرب شايع است و شاعر سروده .
كنز الفوائد ( گنجينه معارف شيعه اماميه ) ( فارسى ) — صفحة 145
مساهمون: أبي الفتح محمد بن علي الكراجكي
ص١٤٥