كشمش و آب انگور يك حكم دارند در وجوب رفتن دو سوم براى حلال شدن بدانها استدلال نكرده چنانچه بمفهوم روايت على بن جعفر استدلال كرده و روايت اسحاق اشعار دارد كه تا شيرين است و تغيير نكرده و تلخ مزه نشد حلال است بويژه بعبارتى كه در طب الائمه است .
محقق اردبيلى پس از نقل آن گفته : مىشود حليت مطلق را از آن فهميد از اينجا كه فرموده ( آيا شيرين نيست ؟ ) فافهم پايان و اما روايت نرسى گر چه دلالت دارد بر حرمت آب كشمش پس از جوشيدن و نشيش ولى اثبات چنين حكمى با چنين روايتى مشكل است ، و شك نيست كه احوط اجتناب از فشرده كشمش است پس از جوشيدن . و دور نيست براى حليت آن اكتفا شود بر نگين كردن ظرف و چسبيدن بدان چنانچه در برخى اخبار است و باينكه آن را شيره نامند و اما رفتن دو سوم آن در آنچه در اين زمانه بسازند غالبا محقق نشود مگر پس از بسته شدن و بيرون شدن از حال شيره بودن . و احوط از آن اجتناب از آنست پيش از رفتن دو سوم مطلقا .
5 - جمعى فقهاء آب انگورى كه در دانه بجوشد به آب انگور جوشانده ملحق دانستند و دليلى ندارد چون آب انگور بر آن صادق نيست و مقتضاى ادله عامه اين است كه حلال است ، محقق اردبيلى گفته : ظاهرا شرط حرمت اينست كه فشرده باشد و اگر انگور در دانه بجوشد بر آن آب انگور جوشانده نگويند و حرمتش مورد تأمّل است ولى تصريح بدان كردند فتأمل ، و اصل و عمومات و دليل محصور بودن محرمات دلالت بر حلالى دارند تا خلاف آن معلوم شود - پايان .
من گويم : يكى از هم عصران نزديك ما كشمشى كه در خوراك پزند بدان ملحق كرده و حكم بحرمتش نموده چون آبش در درونش ميجوشد و يكى از آنها كه بوى علم و فقه بدماغش نرسيده از هم عصران از او پيروى كرده و آن سستى روى سستى است .
و بسا خبر نرسى را دليل آرند و حال آن را دانستى كه ضعيف است با اينكه
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 283
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٨٣