اين اشكال مختلفه به نسبت او است با خورشيد ، و يك دوره كامل مهتاب باعتبار فزونى حركت آنست بر خورشيد در يك چرخش ، و دانستن آن نشدنيست زيرا چون هر دو بهم رسند و ماه بگردد تا باز به محل اجتماع سابق رسد خورشيد يك قوس جلو رفته و چون ماه آن را دور زند باز يك قوس جلوتر رفته ، بعلاوه دو حركت خورشيد و ماه محركى دارند كه با هم اختلاف دارند و مضبوط نيستند ، و كسانى كه به ظاهر ماه قمرى را در نظر گيرند بر سه دستهاند .
( ) 1 - هنگام اجتماع هر دو را آغاز ماه گيرند مانند يهود و ترك .
( ) 2 - شب ديد ماه نو را آغاز ماه گيرند تا ماه نو ديگر مانند مسلمانان .
( ) 3 - وضع ديگرى را منظور دارند مانند شب چهارده كه بدر كامل است يا جز آن بر حسب قرارداد خود تا بازگشت آن و رؤيت ماه نو بهتر است زيرا وضع روشنتريست ميان ماه و خورشيد و بهتر درك مىشود و ماه در آن پديده تازهايست و زاده از تاريكى است ولى چون ديد ماه نو باعتبار آفاق و قوت ديدهها اختلاف دارد تنها راجع به احكام شرعى متعلق به آن معتبر است ، ولى اهل حساب آن را فضل حركت ماه بر حركت خورشيد دانستهاند و 2 / 1 29 و يك دقيقه و پنجاه ثانيه گرفتهاند در صورتى كه يك شبانه روز 60 دقيقه حساب شود و هر دقيقه 60 ثانيه ، و اين ماه قمرى نجومى است باعتبار سير ميانه هر دو .
و چون ضرب شود در 12 كه شماره ماههاى سال است مىشود 354 روز و 5 / 1 و 6 / 1 روز كه ده روز و بيست ساعت و نيم تقريباً كمتر از سال خورشيديست و يك ماه را 30 روز و ديگرى را 29 روز گيرند چون كسر زائد بر 2 / 1 تمام شمارند ، و محرم كه نخست ماه سال قمريست 30 روز است و صفر 29 روز زيرا ما زاد آن جزء محرم شده ، و باقيمانده كه 3 دقيقه و 40 ثانيه است منظور نشده و ربيع الاول 30 روز مىشود و دومى 29 روز و به همين ترتيب تا آخر سال كه ذيحجه 29 روز و 22 دقيقه مىشود .
و چون سال دوم به همين حساب گرفته شود ذيحجه 44 دقيقه بيش دارد و چون
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 290
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٩٠