از شب و روز بر آوريم » و آسمان و زمين در تاريكى بهم بسته بودند و جدائيشان پيدا نبود و خدا با اظهار روز روشن آنها را جدا نمود از هم ( مفاتيح الغيب ج 6 ص 144 ) كه بطور خلاصه نقل شده ، من گويم اخبارى آيد كه وجه سوم را تاييد كنند و برخى خطبههاى امير المؤمنين عليه السّلام اشارت بوجه دوم دارد چنانچه به زودى بدانى و كلينى در روضه كافى بسند خود از عده روايت كرده از ابى حمزه ثمالى كه گفت نافع از امام پنجم عليه السّلام پرسيد از تفسير قول خدا عز و جل « آيا نديدند آنان كه كافر شدند آسمان و زمين بسته بودند و ما آنها را گشوديم » فرمود خدا تبارك و تعالى آدم را به زمين فرود آورده و آسمان بسته بود هيچ نميباريد و زمين بسته بود هيچ نميروئيد و چون خدا عز و جل توبه آدم را پذيرفت فرمود : تا آسمان ابر باراندار برگرفت و آنگاه فرمود تا درهاى خود را گشود و فرو باريد و زمين را فرمود تا درختها بر آورد و ميوهها ببار آورد و جويها روان ساخت و اينست رتق آن و اينست فتق آن . نافع گفت راست گفتى اى زادهء رسول خدا تا آخر خبر ، و اين دليل وجه سوم است .
« و ساختيم از آب هر چيز زنده را » طبرسى ( در مجمع البيان ج 7 ص 45 ) گويد :
يعني با آبى كه از آسمان فرود آورديم هر زنده را زنده كرديم ، و گفتهاند : يعنى هر آفريده را از نطفه بر آورديم و نخست درستتر است . عياشى بسندش از حسين بن علوان روايت كرده كه پرسش شد از امام صادق عليه السّلام از مزه آب فرمود : براى فهميدن بپرس نه براى رنج دادن مزه آب همان مزه زندگى است خداى سبحان فرمود : « از آب هر چيز زنده را آفريديم » و گفتهاند : يعنى از آب زندگى هر جاندار و نمو او را ساختيم و شامل جانور و گياه و درختها همه مىشود ، از ابى مسلم .
« آيا باور نميداريد و نميگرويد » به قرآن و بدان چه مشاهده كنيد از دليل و برهان .
8 - « رحمان » خبر « الذى است در صدر آيه » يا خبر « هو كه متعدد است » يا بدل ضمير در ( استوى ) يا صفت « الحى » در آيه سابقه «
فَسْئَلْ بِهِ خَبِيراً
» يعنى بپرس از آفرينش و استوارى بر عرش دانشمندى را كه به تو گزارش دهد و آن خدا تعالي يا جبرئيل يا