« تا بيازمايد شما را كه كدام خوشكردارتريد » يعنى حكمت بالغه آفرينش آسمان و زمين آنست كه مسكن بندههايش باشند و انواع نعمتها را به آنها ارزانى دارد آنها را مكلف سازد تا بپاداش آخرت رساند ، اين خود مانند آزمايشى است كه فرمود « تا بيازمايد شما را » يعنى تا با شما كار يك ممتحن كند تا چه كار ميكنيد و از امام صادق عليه السّلام است كه مقصود بسيارى عمل نيست بلكه مقصود درست كاريست كه درستى كار بنده بترس از خدا و نيت درست و اخلاص است .
6 - « گواهشان نكردم بآفرينش آسمانها و زمين » طبرسى ( ج 6 ص 476 مجمع البيان ) گفته است يعنى ابليس و فرزندانش را حاضر نساختم در آفرينش آسمانها و زمين و نه در آفرينش خودشان كه مرا يارى كنند و يا بر آفرينش يك ديگر يار باشند و اين گزارشى است از كمال قدرت و بىنيازى او از ياران و كمككاران و دليل آنست فرموده او : « من نگرفتهام گمراهكنندهها را پشتيبان » يعنى ديوانى كه مردم را گمراه كنند ياران خود نساختم تا به من كمك دهند و بسيار باشد كه كلمه عضد را بمعنى يار به كار برند ، و گفتهاند مقصود اينست كه شما چنان پيروى شيطان كنيد كه گويا او را دانشى است مخصوص كه از جز او بدست نيايد و من آنها را بآفرينش آسمانها مطلع نساختم و نه بر آفرينش خودشان و به آنها نياموختم كه چگونه هر چيزى آفريده شود پس از كجا پيرو آنها ميشوند . و گفتهاند مقصود اينست كه مشركان عرب و اين كفار در خلق آسمانها و زمين حضور نداشتند و بر خلق يك ديگر واقف نشدند و نبودند كه من آنها را آفريدم پس از كجا ميگويند فرشتهها دختران خدايند .
رازى دو وجه ديگر بر تفسير آيه افزوده ( ج 5 ص 729 سوره كهف ) :
1 - در پاسخ كافرانى كه به پيغمبر گفتند اگر مستمندان را از مجلست نرانى ما به تو نگرويم ، خدا فرموده اين پيشنهاد دهندهها و زورگوهاى بيهوده و ياوه در آفرينش جهان شريك من نبودند و چون ديگران بودند و چرا چنين پيشنهادى ميدهند ؟ چنانچه در پاسخ كسى كه پيشنهادهاى بزرگى به تو كند گوئى تو پادشاه كشور و وزير پادشاه نيستى تا اين پيشنهادها را از تو بپذيريم .
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 11
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١١