و خبر .
بعلاوه روز يك دوره خورشيد است به حركت سريع شبانه روزى و چگونه ممكن است آفرينش آسمان كه خورشيد را در بر دارد و جز آن از اختران با روز اندازهگيرى شود ، و تصوير دائره روز در تكوين دوره آن مستلزم دور محال است و ابن عربى ( محى الدّين ) در كتاب خود بنام فتوحات گفته روز يك دوره فلك اطلس است و نياز بوجود خورشيد و هفت آسمان ندارد شب و روز به آنها نياز دارند و آنها جز آنند .
و اشكالش اينست كه اين بنا بر اصطلاح فلسفه است و عرف و لغت جز آنست كه بناى زبان شرع بدانها است ، و براى همين است كه همه مفسران در صدد تاويل آن برآمدهاند و يا روز را زمانى برابر آن دانسته و يا بمعنى اوقات و مرات بدان شماره تفسير كردهاند كه معنى خلق زمين در دو روز خلق آن در دو بار باشد ، يك بار خلق اصلش و يك بار خلق اجزاء و خصوصياتش ، و همچنين در آسمان و جز آن .
و نهان نيست كه هيچ كدام از دو تأويل و خصوص دومى مناسب تعيين روز مخصوصى براى آفرينش هر كدام از آنها چنانچه در رواياتست نميباشد و اين به خوبى روشن است ، و بعلاوه از عقل دور است كه خلق انسان از نطفه در كمتر از شش ماه نشود و خلق آسمانها و زمين و ما بين آنها در شش روز باشد با اينكه خدا فرموده :
« هر آينه خلق آسمانها و زمين بزرگتر است از خلق مردم ولى بيشتر مردم ندانند ، ( ) 58 - المؤمن » و نيز تعبير خدا از زمان مخصوص بايد نكتهاى داشته باشد و دست كم اينكه اشاره بكمى يا فزونى باشد و هيچ كدام در اينجا مناسب نيست زيرا اگر منظور اينست كه مردم پى به عظمت قدرت خدا ببرند كه در اين مدت كم همه آسمانها را و زمين را آفريده معلوم است كه موقعيتى ندارد بعد از آنكه اعلام كرده ، هر چه را خواهد گويد باش و بيدرنگ مىباشد ، و اگر براى اينست كه بر بندههاى خود منّت نهد كه آفرينش در اين مدت طولانى براى فراهم كردن نيازمندىهاى آنان در
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 153
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٥٣