أنواع القرب والعبادات واظهروا للخلق قبائح ما هم فيه وكتموا عنهم محاسنهم فلامهم الخلق على ظواهرهم ولاموا أنفسهم على ما يعرفونه من بواطنهم » « 10 » يعنى : أهل ملامت قومي هستند كه با خداوند به حفظ أوقات ومراعاة اسرار خود قيام مىكنند ونفس خويش را در مورد آنچه از عبادات واعمال خود آشكار كنند سرزنش مىنمايند ، وبراي مردم زشتيهائى را كه بدان دچار هستند ظاهر مىسازند ونيكوئيهاى خويش را پوشيده مىدارند ، تا مردم به سبب آنچه از ظواهر ايشان مىبينند آنها را سرزنش كنند وخود ايشان نيز به واسطهء آنچه از درون خويش مىدانند به نكوهش نفس خود مىپردازند . « 11 »
اين جامعترين تعريف براي انديشهء بنيادى مسلك ملامتيه است ، كه در آن هر دو جانب « ملامت » به همان ترتيب كه در رسالهء ملامتيه به وسيلهء سلمى تلخيص شده است وما آن را تحت عنوان « أصول ملامت » در همين مبحث مورد بررسى قرار دادهايم ، به وضوح ديده مىشود .
تعريفهاى متعددى را كه سلمى براي مسلك ملامتيه آورده است مىتوان از همين سخن أبو حفص استخراج كرد . اما معاني صوفيانهاى كه از اين انديشهء اساسى سرچشمه مىگيرد ، مانند اخلاص يا ريا در گفتار وكردار وفكر وأمثال آن ، مسائلي است كه با اندكى تفصيل در همين بخش از كتاب بدان پرداختهايم .
ابن عربى كه بخش مستقلى از كتاب فتوحات المكية خود را به ملامتيه اختصاص داده است ، بر آن است كه : ملامتيه از دو جهت بدين نام شهرت يافتهاند ، يكى آنكه : اين نام بر پيروان وشاگردان ايشان اطلاق مىشود ، از آن رو كه همواره نفس خويش را در برابر خداوند سرزنش مىكنند وهيچيك از اعمال نفس را خالصانه نمىشمارند تا خوشنود نشود وتربيت يابد . چون خوشنود شدن به اعمال هنگامى درست است كه انسان از پذيرش آن آگاه باشد وايشان از امر پذيرش در حجاباند .
امّا بزرگان اين قوم از آن جهت ملامتى خوانده مىشوند كه أحوال ومقام ومنزلت خويش را نزد خداوند از مردمان پوشيده مىدارند . چون مىدانند كه مردم افعال واعمال را صادر از ايشان خواهند دانست واز فاعل حقيقي آن نخواهند ديد وبدين سبب ايشان را مورد سرزنش ومذمّت قرار خواهند داد ، ليكن اگر پرده از پيش چشم مردم كنار مىرفت وافعال را از حق - تعالى - مىديدند هرگز به نكوهش كساني كه آن افعال بر دستشان ظاهر شده ، نمىپرداختند ودر
هامش
( 10 ) . رسالهء ملامتيه .
( 11 ) . رسالهء ملامتيه .