عرض با رستاق اشتخن برابر بوده ( مقدسى حتى عرض آن را دو روز راه برآورد كرده بوده ) ولى از حيث طول بهپاى آن نمىرسيده ( فقط دو منزل راه ) .
شهر كشانى آبادترين مركز سغد شمرده مىشده ( البته بعد از سمرقند ) .
استخرى كشانى را « قلب بلاد سغد » مىخواند . كشانى در دوران پيش از اسلام متصرفه و امارت على حدهاى بوده « 1 » . لقب كوشان شاه حتى در تأليف طبرى نيز ذكر شده « 2 » .
بنا بگفتهء ابن خردادبه « 3 » زمانى امير سراسر ماوراء النهر را كوشان شاه مىخواندند . محتملا اين خبر مربوط به دوران يوئچژ - يان يا كوشانيان مىباشد . نام كوشانيان به صاحبان و اميران بعدى اين سرزمين يعنى هيتالها ( هياتله ) يا افتاليتها « 4 » نيز رسيد و به ايشان منتقل شد .
هامش
ص 9 . حتى در قرن هفدهم م . هم افرينكث مقر حاكم يا بيك بوده و فقط بعدها اين مركز به دهبيد منتقل شد .
ساكنان هر دو قريه ايرانيان ( تاجيكان ) مىباشند . در افرينكنت عدهاى عرب نيز وجود دارد ( وياتكين ، « مطالب و مدارك » ، 57 و بعد . )
( 1 ) 99 - 89 .S، «Sogdiana» ،Tomaschek-
( 2 ) 59 .S، «Die cqhronologie» ،Markuart- .
( 3 ) - ابن خردادبه ، 40 . - بدين قرار ظاهرا توماشك كشانى را پايتخت كوشانيان مىشمارد و سخن او مبتنى بر دلايلى است .
( 4 ) - به گفتهء مورخان چينى در كشانى بنائى برپا بوده با تصاوير شاهان چين و تركان و ايران و روم و برهمنان هندى ( 145 .Documents » . P» ،Chavannes) اكنون اين محل « كشان - آتا » ناميده مىشود ( وياتكين ، « مطالب و مدارك ، » ص 49 ) .