شهر در نقطهاى - اندكى غربىتر از كته - كورگان كنونى و نزديك ارتفاعات زيره بولاق واقع بوده . در قرن دوازدهم ميلادى اين شهر به هنگام هجوم خوارزمشاه ايل ارسلان ( 553 هجرى . ) « 1 » ويران شد . از روى مسافات مذكوره چنين برمىآيد كه اربنجن و حومهء آن « 2 » همان محل « پى » يا « فى » ( ص 227 ) است كه توسط اريقى به همان نام مشروب مىشده . منزلگاههاى زير كه بر اين جاده قرار داشتند نيز از لحاظ قدمت ممتاز بودهاند : دبوسيه ، كرمينيه و طواويس . نام دبوسى [ يا دبوسيه ] ( 5 فرسخى ربنجن ) در اسم ويرانههاى قلعهء دبوس ، كه اندكى شرقىتر از قريهء ضياء الدين ديده مىشود - محفوظ مانده - محتملا تپهء قلعهء ضياء الدين كه مقر امير محل بوده جزو دبوسى باستانى شمرده مىشده .
هامش
( 1 ) - « متون » ، ص 58 ( سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الربنجنى » ) .
( 2 ) - حتى در اين ايام نيز نهر « نرپى » تنها منبع آبيارى ناحيهء كته - كورگان مىباشد . خانيكوف ( « وصف خاننشين بخارا » ص 35 ) مىپندارد كه اين نهر مصنوعا حفر نشده ، بلكه شاخهاى طبيعى از رود است .
اگر اين رود نهرى مصنوعى باشد ، فقط در دوران بعد از اسكندر مقدونى ممكن است حفر شده باشد ، يعنى در عهدى كه مركند ( سمرقند ) ويران شده بوده و مركز سياسى حوضهء زرافشان - چنان كه چينيان خبر مىدهند از قرن دوم قمرى ميلادى . در ناحيهء كته - كورگان كنونى قرار داشته .
مؤلفان چينى پيش از قرن پنجم ميلادى از سمرقند ياد نمىكنند . اكنون نزديك زيره بولاق تپهء رمجن يا رميجن تپه - درست برمرز پيشين ( پيش از 1914 ) ميان روسيه و بخارا قرار دارد ؛ رجوع شود به وياتكين ، « مطالب و مدارك » ، ص 55 ؛ پاسپلوف ، « مطالب و مدارك » ص 108 .