استخرى « 1 » مسافت اشتخن و كشانى را تا شهرهائى كه بر شاهراه سمرقند - بخارا قرار داشتند - به شرح زير ذكر مىكند :
از اشتخن تا زرمان يك فرسخ و از كشانى تاربنجن يا اربنجن 2 فرسخ .
« شاهراه » بين سمرقند و بخارا « 2 » كه اين دو شهر عمدهء ماوراء النهر را به يكديگر مربوط مىساخته همواره واجد اهميت عظيمى بوده است .
از سمرقند تا بخارا 37 يا 39 فرسخ و شش يا هفت روز راه حساب مىكردند « 3 » . نخستين قريهاى كه بر اين جاده قرار داشته زرمان بوده ، در هفت فرسخى سمرقند . نام اين قريه حتى در تأليفات قرن دوم ه ذكر شده « 4 » . ظاهرا اين قريه در محل چمباى كنونى بوده « 5 » . بين سمرقند و زرمان - در دو فرسخى سمرقند - قلعهء علقمه برپا بوده « 6 » . شهر بعدى بنام ربنجن يا اربنجن - به فاصلهء 5 يا 6 فرسخ از زرمان - نيز در تأليفات قرن دوم ه . مذكور است « 7 » . ظاهرا اين
هامش
( 1 ) - استخرى ، 343 ؛ حافظ ابرو ( بارتولد ، « حافظ ابرو » ص 21 ) نيز فاصلهء بين كشانى و دبوسى را ذكر مىكند ( 5 فرسخ ) .
( 2 ) - اين اصطلاح را نرشخى به كار برده ( چاپ شفر ، 11 ) .
( 3 ) - استخرى 334 ؛ ابن الفقيه ، 325 ؛ ابن خردادبه ، 26 ، قدامه ، 203 ،
( 4 ) - طبرى ،II، 1529 .
( 5 ) - اكنون زرمان دهكدهء بسيار كوچكى است ( وياتكين ، « مطالب و مدارك » ، ص 76 ) .
( 6 ) - كوشك علقمه يا امام عطاء علقمه - كه تاكنون نيز نام دهكده است در 16 ورستى سمرقند بر شاهراه بخارا ( وياتكين ، « مطالب و مدارك » ، ص 55 ، ابو طاهر خوجه ، ترجمهء وياتكين ، 254 ) .
( 7 ) - طبرى ،II، 1249 .