چنان كه بايد روشن نيست ( ما تعبير دخويه را پذيرفتيم ) ولى ظاهرا به وجود دو رديف حصار اشاره مىكند . حومه ( محتملا شهر با حومه ) وسعتى به مساحت 6000 جريب را « 1 » اشغال مىكرده ، خود شهر - 5000 جريب و شهر درونى « 2 » يا شهرستان 2500 جريب . در درون شهرستان مسجد جامع و كهندژ و كاخ پادشاه قرار داشته . كهندژ داراى دو دروازهء آهنى بوده .
بدينطريق در سمرقند كهندژ - بر خلاف بخارا - ( مانند پارهاى از شهرهاى ديگر و مثلا پايتخت اسروشنه ) جزو شهرستان بوده .
هامش
( 1 ) - در لغتنامه « تاج العروس » - (I- 179 ) گفته شده كه جريب عبارت از ده قفيز و به حساب ديگر - فقط 4 قفيز بوده . و اين مقياس مانند ديگر مقياسهاى طول و وزن در كشورهاى گوناگون مقدار مختلف داشته . همانجا (I V- 70 ) دربارهء قفيز گفته شده كه 144 ذراع يعنى - محتملا - مربع اين مقدار ( رجوع شود به تشخيص همانندى در مورد طناب - خانيكوف - « شرح خاننشين بخارا » - ص 113 ) يا 2304 ساژن مربع بوده ( ساژن - 13 / 2 متر ) ( اندكى كمتر از دسياتين [ دسياتين - 0925 / 1 هكتار ] ) .
درE I , I- مقالهءDjaribفقط گفته شده كه مقدار جريب « برحسب مكان و زمان تغيير مىكرده » . على الرسم جريب با 3600 ذراع مربع برابر بوده ( خوارزمى « مفاتيح » - 66 ) . طبق تقدير هرتسفلد ذراع - 8 / 51 سانتيمتر ( .D I , Bd199 .I V , S) يعنى اندكى بيش از نيم متر و كمى كمتر از آرشين روسى است . و بدين حساب جريب بايد اندكى بيش از 900 متر مربع باشد . ( طبق مدارك هينتس در اوايل قرون وسطى جريب رسمى برابر بوده با 1952 متر مربع و در دوران متأخر قرون وسطى در ايران و سرزمينهاى مجاور آن ( نه ديرتر از قرن پانزدهم ) مساوى بوده به 958 متر مربع .
- هيئت تحريريه ) .
( 2 ) - محتملا خبرى كه مىگويد شهر چهار دروازه داشته به اين شهر مربوط است نه شهر 5000 جريبى ( چنان كه در متن آمده ) .