إلهيات كشانيده مىگويد : « العادة جرت بذكر هذه المسألة في فن الطبيعيات ، لكنّا أوردناها هاهنا للعلّة المذكورة ولعلة أخرى وهي أنّ البحث عن ماهيّة الشيء ونحو وجوده مناسب لأن يذكر في العلوم الإلهية . . . » . « 1 »
* * * پس از اين مقدمات ، اينك وقت آن است كه نگاهى به كتب أو بيندازيم وكتاب المظاهر الإلهية ( كتاب حاضر ) را زير ذره بين قرار دهيم .
همانگونه كه پيش از اين در معرفى كتب وآثار أو مشاهده شد ، كارهاى علمي ملا صدرا نيز مانند سير انديشهء أو سير تكاملى داشته وآن را مىتوان به چند بخش تقسيم كرد . آنچه كه يكسره در تمام كتب أو ديده مىشود ، تعهد براي بالا بردن انديشهء بشرى وبويژه شاگردان وانديشمندان جوان وحكمتجو است ؛ ونوشتارهاى أو براي اظهار فضل ومعرفى قدرت علمي خود يا پاسخگويى وجدال با مخالفان يا دفاع از مواضع سنتي يا مذهبي يا صنفى نيست . بهمين سبب است كه كارهاى أو وحى گونه وارشادي است ولحنى پدرانه وحكيمانه وپيامبرانه دارد .
أو با وجود آنكه مكتبى بىسابقه وويژهء خود دارد ، هرگز خود را از زنجيره أزلي وابدى حكمت - كه در طول هزاران سال بوسيلهء حكماى إيراني وغير إيراني ، پيش از اسلام وپس از آن بيان وعرضه شده - جدا نمىداند وپس از أرسطو كمتر حكيمى تا باين اندازه از حكماى پيش از أفلاطون نام برده است .
در بيان عقائد خود بدنبال حقيقت است ودور از تعصب به زدايش نقائص واشتباهات مباني ديگران مىپردازد . با وجود آنكه در كتب خود ، فراوان بردّ آراء متكلمان وفلاسفه مىپردازد ؛ اما مخالفت أو با آراء آنان بمعنى به كنارى نهادن آن
هامش
( 1 ) الأسفار الأربعة ، ج 5 ، ص 320 .