« حكمت متعاليه » گذاشت ، در جستجوى خود به حكمتى بالاتر از « متعالي » مىرسد . وى در كتاب الحكمة العرشية « 1 » از حكمتى كه فراتر از حكمت متعاليه است دم مىزند . گويى مرز « تعالى » هر چيز در كنار ديوارههاى اين جهان است ولى جهانى ديگر در آنسوى مرز حكمت متعاليه هست كه « عرش » يا حوزه إلهي محض است وعقل وادراك عالي بشر تاب آن را ندارد وآنجا فقط بكمك « وحى » وارشاد پيامبران مىتوان رفت ؛ زيرا عرش - يا مركز فرضى ومعنوي حكومت خداوند - در آنجاست .
ملا صدرا كتاب الحكمة العرشية را پس از كتاب أسفار أربعة نوشته است ودر كتاب ديگرى - كه بنظر مىرسد پس از اين دو كتاب نوشته - ونام آن را إيقاظ النائمين ( يعنى بيدارگرى خوابآلودگان ) گذاشته ، حتى از اين مرحله نيز بالاتر رفته است . در آنجا مىگويد : ما در كتب پيشين خود در بيان توحيد از روش بحثي ( فلسفه بحثي واستدلالي ) استفاده مىكرديم ولى اكنون روش ديگرى در پيش مىگيريم . وى آن روش را « روش قدسي » مىنامد ؛ روشى كه ارزش وسودمندى آن را كمتر حكيمى مىداند .
در نامگذارى كتاب خود به « إيقاظ النائمين » هم اشارهاى ظريف هست كه فلاسفه همه خوابند وأو وهمرهانش بيدار ؛ وبدين ترتيب روش فلسفي رائج در ميان فلاسفه ديگر را مردود وضعيف مىشمارد .
* * * همانگونه كه در اين نگاه كوتاه وسريع به مكتب ملا صدرا ملاحظه كرديم ، هم شخصيت وى با بيشتر فلاسفهء پس از أفلاطون فرق دارد وهم مكتب وروشى ابتكارى ، نو ومخصوص به اوست . بنابراين ، با مجال اندكى كه داريم نمىتوانيم به مقايسههايى كه
هامش
( 1 ) اين كتاب بقلم شيواى پرفسور وينستون موريس ومقدمهء آن به نامThe wisdom of the throneبزبان انگليسى برگردانده شده است .