در ما بعد الطبيعة بود ) جدايى مىانداخت ملا صدرا ، انسان ومباحث مربوط به آن ( همچون نفس وقواى آن وموت وبعد از آن ) را بعنوان معادشناسى يا سفر چهارم معنوي بشر ، در إلهيات وما بعد الطبيعة وارد ساخت وبجاى ترتيب مباحث إلهيات ( كه از مباحث عامهء موجود بحث مىكرد وبه إلهيات اخصّ وخداشناسى مىرسيد ) روش « سفرهاى چهارگانهء روحي » عرفا وسير وسلوك متصوفه را طرح نمود .
بهمين دليل بزرگترين ومهمترين فلسفهء خود را به نام « الحكمة المتعالية في الأسفار الأربعة » ناميد وفصول آن را بصورت همان چهار گام يا چهار سفر اصلى سير معنوي انسان قرار داده .
در گام يا سفر اوّل اين چهار مرحله ، موجود ومباحث مربوط به آن ( يعنى وجود ، ماهيت ، حركت مادي وجوهري وعقل ) بررسى مىشود ، وبود ونبود وطبيعت وما وراء آن بوسيلهء « سالك » بطور معنوي طىّ مىشود تا به حق برسد وآن را بشناسد . ( السير والسفر من الخلق إلى الحق ) .
گام يا سفر دوم حكيم وعارف ، فرورفتن وذوب شدن در وجود حقيقي وهستىبخش واقعي جهان وسير در صفات وجلوههاى اوست كه در همهء آفاق در پيش چشم سالك جلوهگر است . در اين مرحله كه مصداق كامل « تئولوژى » وخداشناسى فلسفي - بمعنى حقيقي ودقيق آن - مىباشد ، سالك وعارف وفيلسوف بايستى چيزى جز خدا نبيند . ( السير والسفر في الحق بالحق ) .
گام يا سفر سوم ، بازگشت به جهان وبه ميان مخلوقات است ولى نه با ديد طبيعي ؛ بلكه سالك به همه چيز از ديدهء حق مىنگرد واين در واقع سير در حق وافعال اوست كه عكس حركت نخستين مىباشد ؛ زيرا در سفر اوّل در سير طبيعت با ديد انساني ونظر طبيعي سير مىكرد تا خدا را دريابد ولى در اين سفر ، مستغرق سير در صفات إلهي
المظاهر الإلهية في أسرار العلوم الكمالية — صفحة مقدمة 286
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
صمقدمة ٢٨٦