تخطي إلى المحتوى الرئيسي

المظاهر الإلهية في أسرار العلوم الكمالية — صفحة مقدمة 226

مساهمون:

صمقدمة ٢٢٦
باطنگرا بسيار پيچيده وتوفنده بود وسرنوشت بسيارى از رويدادهاى سياسي واجتماعي را رقم زد واز كنار حوادث بسيار تاريخ گذر نمود . همان‌گونه كه اشاره شد ، اسلام نه فقط داراى جهانبينى وأصول اعتقادي مشخص وحقوق بشرى ومدنى وجزائي بر جسته بود ، بلكه مكتبى فلسفي نيز بشمار مىرفت ، با عناصر ظريف واستوار ومتعالي وموضوعاتى كه انديشه عامهء مردم از درك آن عاجز بود . « 1 » يك مسلمان انديشمند وجوياى حكمت ، بدون نياز يا شناخت مكاتب فلسفي ديگر مىتوانست با آموختن دقايق وظرائف قرآن وحديث وآشنا شدن با زبان مخصوص آن به يك نظام فلسفي برسد كه نه فقط بر اشراق كه حتى بر برهان منطقي نيز بنا شده باشد . تعاليم پيامبر ( ص ) وأهل بيت ( ع ) بگونه‌اى بود كه مىتوانست يك مسلمان آماده ومستعد را به يك فلسفهء متعالي ( كه بعدها نام آن را حكمت ايمانى يا حكمت متعاليه گذاشتند ) برساند وأو را در جاى يك فيلسوف واقعي بنشاند .
هامش
( 1 ) مثلا در حديث ، شخص پيامبر نخستين مخلوق معرفى شده بود ( ودر آن نكاتى عرفانى واشراقي وجود داشت كه با عقل نخست فلوطينى ونور نخستين اشراق إيران باستان تطبيق مىكرد ) ، در حالي كه حديث ديگر ، نخستين مخلوق را « عقل » معرفى مىنمود ؛ ودرك فلسفي اين گونه سخنان براي عامه ممكن نبود . در ذات بارى و « احديت » أو در قرآن وأحاديث نيز تعبيراتى بسيار ظريف بود كه كمتر حكيمى تاب تحليل آن را مىيافت ، مثلا در حديثي از علي عليه السلام آمده است : ما وحّده من كيّفه ، ولا حقيقته أصاب من مثّله ، ولا إيّاه عنى من شبّهه ، ولا صمده من أشار إليه وتوهّمه . كلّ معروف بنفسه مصنوع ، وكل قائم في سواه معلول . فاعل لا باضطراب آلة ، مقدّر لا بجول فكرة ، غنىّ لا باستفادة ، لا تصحبه الأوقات ولا ترفده الأدوات . سبق الأوقات كونه ، والعدم وجوده ، والابتداء أزله . . . . ( نهج البلاغة ، تا آخر خطبهء 186 ) . ونيز أحاديث بسيار ديگر در خداشناسى فلسفي - از امام على أمير المؤمنين ( ع ) وديگر أهل بيت - كه هر فيلسوف وعارف را شگفت زده مىكند ونه فقط درك عوام ، كه حتى درك بسيارى از دانشمندان نيز از فهم آن عاجز است .