در سبب وانگيزهء اين - باصطلاح - نهضت ترجمه در زمان عباسيان سخنانى گفته شده ، ولى اگر به انگيزههاى درونى وزيرين آن بخواهيم توجه كنيم متوجه مىشويم كه يكى از عوامل وانگيزههاى مهم آن ، مقابلهء خلفاى بنى عباس با أهل بيت ( وامام جعفر صادق ( ع ) معاصر منصور ؛ وامام رضا ( ع ) معاصر مأمون ) وباز كردن دكانى بود كه نظر انديشمندان ومتكلمان زمان را از اين شخصيتهاى بر جسته ورقباى خوشنام وعمدهء سياسي خود بر گردانند وآنها را سرگرم مباحث نظري نو سازند .
انگيزهء ديگرى كه به اين عامل سياسي نخستين حكومتى كمك مىكرد أهداف مترجمان مسيحي بود كه اين كار را براي مقابله با اسلام وخدشهدار ساختن محوريت قرآن وكلام شيعه سودمند مىدانستند ؛ واتفاقي نيست كه بسيارى از اين مترجمان روحانيان مسيحيت ومبلغان آن در قلمرو مسلمانان بودند .
بعبارت ديگر ، ترجمهء كتب يوناني وسريانى به عربى در زمان عباسيان طبيعي واتفاقي يا از روى حكمتجويى وعلم دوستى نبود ، بلكه منشأ سياسي داشت وخلفاى عباسى - وبويژه مأمون - آگاهانه از غير مسلمانان ، وبيشتر از غير ايرانيان بهره مىگرفتند واز اسقفها وكشيشان مسيحي استفاده مىكردند . از اين رو مىبينيم كه كتب فلسفه بيشتر از كتب أرسطو ترجمه شده است ، زيرا بينش عرفانى واشراقي افلاطونى وفلوطينى با مكتب شيعه نزديك بود وبهمين سبب بعدها دستمايه اسماعيليان قرار گرفت .
مأمون عباسى با معتزله موافق بود ودر كار ترجمه ، گويى در ظاهر قصد داشت آنان را تقويت وتجهيز كند ، ولى هدف اصلى أو بىرونق كردن حوزهء امامت وزعامت فكرى وعلمي أهل بيت بود ودر اين راه حتى به بهانهء بحثهاى آزاد مذهبي ، بارها امام هشتم شيعيان - امام رضا ( ع ) - را با بزرگان أديان ومتكلمان تواناى زمان روبرو
المظاهر الإلهية في أسرار العلوم الكمالية — صفحة مقدمة 212
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
صمقدمة ٢١٢