ب : وحدت كمّى قرآن
وحى پديدهاى است متناوب و همچون مجموعهء اعداد و ارقام بهطور كلّى از هم جدا مىباشند . به عبارت ديگر وحى متشكّل از وحدتهاى پشت سر هم ، كه همان آيات است ، مىباشد و اين خاصيّت ، فكر وحدت كمّى قرآن را به ما القاء مىكند . بنابراين هر وحى مستقل و جدايى كه نازل مىشود ، وحدت تازهاى در مجموعهء قرآن اضافه مىكند . بجز آنكه اين وحدت قرآنى همواره ثابت نمىباشد . اين وحدت با وحدتى كه در يك مجموعهء عددى است ، تشابهى ندارد .
- زيرا وحى داراى مقياسى معتبر است و آن مقياس ، كميّت يا وسعت وحى مىباشد .
اين وسعت بين كوچكترين حد ، يعنى آيه ، و بزرگترين حد ، يعنى سوره ، در تغيير است .
تأمّل در اين وحدت ، باعث مىشود كه نگرشهاى مفيدى پيرامون رابطهء شخصيّت محمّد ( ص ) با « پديدهء قرآنى » بدست آوريم . زيرا اين وحدت در طول زمان با حالت خاصّى كه ما آن را در پيامبر ( ص ) به عنوان ( حالت دريافت وحى ) نامگذارى كرديم مطابقت و مناسبت دارد .
- همچنين ، ملاحظه كرديم كه در اين حالت ، ادارهء پيامبر ( ص ) موقّتاً از او سلب گشته و وى در اين لحظات آنچنان ناتوان مىگردد كه حتّى از پوشاندن چهرهء درهم فرورفته و برافروخته و عرق كردهء خود « 1 » عاجز مىشود . سپس از همين شخصيّت ناتوان است كه به ناگاه ، براى لحظاتى چند ، واحد قرآنى صادر مىگردد . و بر اين ذات است ( ذات محمّدى ( ص ) ) كه وحى به ناگهان الهامهاى كوتاه خود را مشخّص مىكند .
- اين وحدتِ ( قرآن ) از جهت كمّى است ، و همان وحدتى است كه ما آن را در ارتباط با اين شخصيّتى كه موقّتاً از او سلب اراده شده ، ( يعنى حامل وحى ) ، مورد بررسى قرار دادهايم .
- اين وحدت ، بالضرورهء به فكرى واحد و احياناً ، مجموعهاى از افكار منظّم در اسلوبى منطقى كه براى ما امكان نگرش در آيات قرآن را فراهم مىكند ، منجر
هامش
( 1 ) . دربارهء حالات غير عادّى و فوق العادّهاى كه به هنگام نزول وحى به پيامبر اكرم ( ص ) عارض مىشده ، روايات گوناگونى از اطرافيان و خصيصين و اصاحب آن حضرت كه گهگاه خود ناظر و شاهد آن حالت بودهاند ، نقل شده است كه در كتابهاى « سيره و حديث » مضبوط است . / مترجم /