عمق نظر و بينش محمّد ( ص ) در تصميمگيريها گهگاه تمامى صحابه را به تحيّر وامىداشت . نخستين پيمان ديپلوماتيكى كه وى با نمايندگان مكّه امضاء كرد ، براى برخى از صحابه ، موجبات دهشت و شگفتى را فراهم آورد ، آنچنان كه آنان ، از امضاى اين پيمان ، تقريباً احساس عار و ننگ مىكردند ؟ !
واقعه چنين بود كه نمايندگانى از مكّه براى امضاى پيمانى با پيامبر ( ص ) ، نزد او آمده بودند . مفاد اين پيمان آن بود كه بعد از اين هركس از مردم مكّه ، از آن شهر بگريزد و به جمع ياران پيامبر ( ص ) بپيوندد ، بايد تسليم مكّيان شود ، زيرا در آن هنگام بسيارى از مؤمنان مستضعف مكّه از فرط ظلم و ستم قريش متوارى شده به پيامبر ( ص ) مىپيوستند تا در سايهء امنيّت « مدينهء الانصار » زندگى كنند . . . پيامبر ( ص ) بىدرنگ اين قرار داد را ، بدون آنكه عطف بماسبق شود ، امضاء نمود و آن را به اجرا گذارد ! چنين تصوّر مىشد كه از نظر ديپلماسى ، پيروزى از آن مكّيان شده است و مسلمين از بابت انعقاد چنين پيمانى خشمگين بودند ، در حالى كه مكّيان امضاى اين پيمان را رسوايى بزرگى براى مسلمانان تلقّى مىكردند ، در همان لحظهاى كه نمايندگان در حال مبادله متون پيمان نامهها بودند ، مردى كه از مكّه گريخته بود به اردوگاه مسلمانان پناه آورد . نمايندگان مكّه ، فوراً از پيامبر ( ص ) درخواست كردند تا آن مرد را با آنان تحويل دهد . پيامبر ( ص ) نيز تسليم خواستهء آنان شد . در حالى كه يارانش ، از مشاهدهء چنين موضعى سخت متعجّب و مبهوت بودند . پيامبر ( ص ) آن مرد را به مكّيان تسليم كرد ولى او در ميان راه ، آنان را فريفت و فرار كرد و به مكان امنى پناه برد . در اندك زمانى ، بسيارى از مسلمانان كه در مكّه تحت ستم و تعدى قريش قرار داشتند به او پيوستند . اين قانون شكنان انقلابى ، در مسير حركت كاروانهاى مكّيان كمين كرده آنان را غارت مىنمودند . زمانى نگذشت كه تجارت شهر مكه دستخوش فلج و نابسامانى گشت و اين كار ، مكّيان را واداشت تا با كمال سر افكندگى به پيامبر ( ص ) متوسّل شده تا او بر خلاف شروط پذيرفته شدهء در پيمان ، مؤمنان فرارى مكّى را در اردوگاه خود پذيرا گردد . و بالاخره پيامبر ( ص ) بدينگونه توانست تمام امتيازات موجود در پيماننامه را كه تنها شرط ناعادلانهء آن توسّط خود منتفعان از آن باطل اعلام گرديد ، به نفع خود اختصاص دهد و بدينسان محمّد ( ص ) در همان حال كه در مقام « نبوّت » در راه خدا هدايت مىفرمود ، در مقام « قيادت و پيشوايى » نيز به ياران خود متعالىترين دروس ديپلماسى و استراتژى جنگى را
الظاهرة القرآنية ( پديده قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 220
مساهمون: كرمانى
ص٢٢٠