مىآموخت و با اين رهبرى دو بُعدى و پيشوايى مزدوج توانست بزرگترين ، پاكترين و آگاهترين فاتحان را از ميان جامعهء اسلامى به تاريخ بشريّت عرضه كند ، فاتحانى كه در آن زمان از كاملترين چهرههاى نورانى و درخشان بهشمار مىآمدند .
پيامبر ( ص ) تنها افراد مؤمن و پرهيزگار تربيت نكرد ، بلكه در كار ساختن روحيههايى درخشان و عقولى نورانى و ارادههايى پولادين بود . او درك مسئوليّت و شهامت اراده را در هر انسانى رشد مىداد و فضيلت و فرزانگى را در سادهترين صورتها بزرگ مىنمود و بالاخره مشوّق تمامى افراد جامعهء اسلامى در پيروى از « الگو » ى سبقت و مسارعه بسوى خير بود « 1 » و خود به عنوان « اسوه » به فرمان قرآن كريم پيشاپيش اين مسابقه و مسارعه قرار داشت « 2 » .
هنگامى كه پيامبر ( ص ) افراد خود را به سوى « تبوك « 3 » » رهبرى مىكرد ، به نظر مىرسيد كه قصد او از اين هدف ساده ، فراتر رود . گذر از صحراى عربستان ، آن هم در شدّت گرماى فصل تابستان و اجبار ياران تشنهاش به ادامهء حركت ، كه رنج و سختى راه داشت آنان را از پاى مىانداخت ، بدون آنكه حتّى اجازه داشته باشند در كنار « چاههاى مدين » اندكى اتراق كنند ، اينها همه تنها برخاسته از بكارگيرى روشهاى نظامى و فنون جنگى نيست ، بلكه از آموزش و تربيتى عالى سرچشمه مىگيرد . علاوه بر اين ، پيمودن چنين راهى كه در نوع خود بىهمتاست از خودسازى جسمى و روحى ياران پيامبر ( ص ) در آن واحد حكايت مىكند تا آنها بتوانند به اين وسيله ، آمادگيهاى لازم جهت سفرهاى دور و دراز و طاقتفرساى جنگى در گوشه و كنار جهان را كسب نمايند .
محمّد ( ص ) خود نيز در طول اين سفر جانفرسا ، تحمّل كنندهء فشارهايى بود كه بر
هامش
( 1 ) . اشاره به آيات شريفه« وَ سارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ. . . » سورهء آل عمران آيهء 133 و« سابِقُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ. . . » سورهءحديد / آيهء 21 / مترجم /
( 2 ) . اشاره به آيهء شريفه :« لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ. . . » سورهء احزاب آيهء 21 / مترجم /
( 3 ) . تبوك : شهركى در راه حج از دمشق به مدينه . در رجب سال نهم هجرت حضرت رسول ( ص ) با سپاه اسلام كه تعداد آنان به 30000 مىرسيد به عزم جنگ با روم به طرف شام حركت كرد . زيرا به آن حضرت گزارش داده بودند كه روميان انديشهء حمله به مدينه را در سر دارند . پيامبر ، على را براى سرپرستى اهل بيت خويش در مدينه گذاشت و خود با سپاهيان عازم شد . پيش از آنكه پيامبر به تو تبوك رسد ، كافران از ترس متوارى شدند . البتّه پيامبر در اين سفر با برخى از امراى عرب و رؤساى قبايل درگير جنگ شد و آنان را مغلوب كرد . در طول اين سفر ، سختىهاى فراوانى به سپاه اسلام رسيد كه تفصيل آن در كتب تاريخ اسلام و سيرهء پيامبر ( ص ) نقل شده است . / مترجم /