وجود مىآيد . زيرا جهاد از نظر تاريخى نتيجهء هجرت بهشمار مىآيد .
اين پديده در تاريخ يهوديت ، آنگاه كه بنىاسراييل به رهبرى « موسى و يوشع » از خارج با دولتهاى سازمان يافتهء كنارهء رود اردن مواجه مىگردند ، نيز تكرار شده است .
بنابراين پيامبر ( ص ) به منظّم كردن صفوف مردان جنگى خود ، براى مبارزهاى مسلحانه كه در سال هشتم هجرت درهاى مكّه را به روى او باز مىكند ، مىپردازد ، امّا اين نهضت در سر راه خود پيش از روز ورود افتخار آميز مسلمانان به مكّه و به زانو در آوردن ابوسفيان مغرور ، از چه فراز و نشيبهايى كه گذر نكرد ؟ و چه خطراتى از آن نگذشت ؟ مجموعهاى از نامهاى معتبر و شكوهمندى از آن زمان پايدار ماند و همچنان برتارك تاريخ جهان مىدرخشد ، نظير « بدر « 1 » . . . أحد « 2 » . . . خندق « 3 » . . . حنين « 4 » . . . » در اين اسطوره و حماسهء بزرگ ، او « رهبرى » است كه براى تمشيت و رفع و رجوع امور حسّاس و اتّخاذ تصميمات مهم سياسى و نيز براى ترسيم خطوط استراتژيك ، همواره دخالت مىكند . امّا او پيامبر ( ص ) نيز هست كه به اين طريق بر اعمال رهبرى هم اشراف و نظارت دارد و تصميمات او را از نقطه نظر رسالتش امضا مىكند . رسالتى كه بر جاى جاى اين حماسه مُهر روحانيت مىزند تا بدينگونه آن را
هامش
( 1 ) . از نبردهاى بزرگ ، پراهميّت ، شكوهمند و سرنوشتساز اسلام كه در رمضان سال دوّم هجرت به وقوع پيوست . . . / مترجم /
( 2 ) . احد نام كوهى بود در حجاز كه يكى از جنگهاى پيامبر اسلام در سال 3 ه با مشركان در نزديكى همين كوه بوقوع پيوست . اگر چه در آغاز ، برترى در اين جنگ نصيب مسلمانان شد ولى در اثر غفلت برخى از سپاهيان اسلام ، مشركان زمان نبرد را به دست گرفتند و نتيجهء جنگ را به سود خود تمام كردند ، از وقايع مهم در اين جنگ شهادت حمزه عموى دلاور پيامبر به دست مشركان بود . علاوه بر وى هفتاد تن ديگر از مسلمانان نيز به شهادت رسيدند . / مترجم /
( 3 ) . اين جنگ كه به جنگ احزاب نيز معروف است در سال پنجم هجرت روى داد . چون در اين جنگ علاوه بر كفّار قريش ، گروههاى ديگرى همچون يهوديان و بتپرستان در برابر پيامبر جبهه گرفتند و از همين رو آن را احزاب ناميدند . پيامبر براى مقابله با نيروى بسيار دشمن و نيز براى جلوگيرى از ورود آنان به مدينه ، به پيشنهاد سلمان فارسى گرداگرد شهر را خندقى حفر كرد . با اين تدبير سپاه دشمن نتوانست راهى براى ورود آنان به شهر بيابد و تنها چند تن از پهلوانان آنان از خندق عبور كردند كه با پايمردى مولاى متّقيان على ( ع ) به هلاكت رسيدند يا از ميدان گريختند . سرانجام كفّار با سرافكندگى از محاصرهء مدينه دست كشيده ، عقب نشستند . / مترجم /
( 4 ) . حنين : نام واديى است نزديك ذى المجاز كه بين آن و مكّه سه روز راه است . همچنين اين نام بر واديى اطلاق مىشده كه ميان مكّه و طائف است . در سال نهم هجرت پس از فتح مكّه ، مردم اين شهراسلام را پذيرفتند ولى قبيلهء هوازن و ثقيف كه در طائف زندگى مىكردند همچنان به مخالفت خود ادامه مى دادند . آنان با چهار هزار سپاهى به سوى مكّه آمدند و پيامبر با دوازده هزار تن به مقابلهء آنان شتافت و در جايى به نام « حُنين » با آنها برخورد كرد . در آغاز مسلمانان مرعوب نيروى دشمن شده از ميدان گريختند و تنها پيامبر به همراه چهار تن از اصحابش ، از جمله على ( ع ) ، در مقابل آنان ايستادگى نمود . سپس مسلمانان نيز قوّت قلب گرفته به يارى پيامبر شتافتند ! خداوند در اين جنگ پنجهزار فرشته به يارى حضرت فرستاد كه شرح اين ماجرا در سورهء توبه آيات 25 و 26 آمده است . سرانجام اين جنگ به سود اسلام پايان يافت . / مترجم /