باب چهارم در أمن
وآن ثقت وطمأنينت نفس است به آنكه در مخاوف ومصائب جزع نكند ودر وقايع ومهالك بد دل نگردد . قال الله - تعالى - :
أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ
« 1 » .
وآن را « نجدت » نيز خوانند ، ودرجه قصو است در شجاعت واز حدود آن « 2 » غايت ونهايت ، ومستفادست از يقين تامّ كه جز به وقوف بر سرّ قدر ووثوق به حسن كلاءت وحمايت حق - جلّ وعلا - دست ندهد وتا قوّت يقين به حدّى نرسد كه تمامت قدرتها را در قدرت حق محو يابد وخلق را چون
خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ
« 3 » مشاهده كند ، فضيلت شجاعت به كمال نرسد ، چه ما دام تا غير حق را تأثير وقدرتى بيند وخلق را با وجود أو عين واثرى يابد ، وشك كند در آن كه با حفظ أو ، هيچ مخلوقى ، مكروهى بدو نتواند رسانيد وهيچ آفت بدو لاحق نتواند گشت ، خوف واضطراب لازم باشد ، وأمن واطمينان محال . وهر كه دل أو به نور يقين منوّر نشد واز ظلمات شك وجهالت خلاص نيافت وهمواره مستوحش وترسان وبد دل وپريشان باشد ، چه ترس از خواصّ تاريكى وتيرهگيست وأمن از خواصّ روشنى ، وثبات قدم در مواطن شدّت وقوّت باز وهنگام جلادت جز به قوّت يقين در عقيدت نتواند بود والّا از هر ضعيفى بترسد وهر خارى تيغى پندارد وهر ديوارى مردى . واگر در باب تعيين أجل وتقدير امتداد عمر تأمّل نمايد وبتحقيق معلوم گرداند كه هر كس را أجلى معيّن وأمدى مقدّر هست وهر حادثى مسبوق به قضاى سابق وقدرى جازم ، از هيچ دشمن نترسد . هر چند به قوّت وعدّت ازو زيادت باشد . أمير المؤمنين على - صلوات اللّه عليه - هنوز در ابتداء جوانى بود كه روز خندق « 4 » عمرو عبد ود به ميدان آمد وتعريف خويش بكرد ونام شجاعان عرب كه بر
هامش
( 1 ) . قسمتى است از كريمهء 82 الانعام .
( 2 ) . چنين است . شايد : + در .
( 3 ) . قسمتى است از كريمهء 4 المنافقون .
( 4 ) . از غزوات سال پنجم هجرى است كه بعد از غزوهء مريسيع وپيش از غزوهء بني قريظة روى داده است . بنگريد :
مروج الذّهب ج 2 ص 281 . نيز تفصيل اخبار اين جنگ را بنگريد : الكامل ج 2 ص 178 . نهاية الإرب ( ترجمهء فارسي بخش تاريخ ) ج 2 ص 149 . تاريخ طبري ج 2 ص 564 . بحار الأنوار ج 20 ص 186 .