مروّت مبنى وأساس فتوّت است ، فتوّت ، مبنى وأساس « ولايت » باشد ، هر كه مروّت ندارد ، فتوّت أو را محال تواند بود . وهر كه فتوّت ندارد هرگز به ولايت نرسد ، چه مروّت نشانى اتّصال بنده است به حقّ به واسطهء صحّت فطرت ، واز اين جهت أمير المؤمنين علىّ - عليه السّلام - فرمود : أقيلوا ذوى المروءات عثراتهم ، فما يعثر منهم عاثر الّا ويده بيد اللّه يرفعه « 1 » . يعنى : از خطاهاى أصحاب مروّت درگذريد كه هيچ صاحب مروّت بسر در نيايد إلّا دستش به دست حقّ - تعالى - باشد ودر حال إدبار ، أو را دست گيرد .
ومدار مروّت ، « عفاف است » ، چون عفاف تمام شد ، مروّت تمام باشد . وفتوّت ، نشانهء قرب حقّ است ونه هر كه با حقّ پيوندى دارد از مقرّبان باشد ، چنانكه در بستگان وپيوستگان سلطان ، نه همه از نزديكان باشند . پس نه هر صاحب مروّتى ، صاحب فتوّت باشد .
ومدار فتوّت ، « شجاعت » است . چون شجاعت بكمال رسيد ، فتوّت تمام باشد . وكمال شجاعت نبود إلّا به حصول يقين كه موجب أمن حقيقي است ؛ چه شاكّ را جبن وخوف لازم باشد واز اين جهت حق - تعالى - وصف أرباب فتوّت به هدايت وأمن ايمان كرد وفرمود :
إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَزِدْناهُمْ هُدىً وَرَبَطْنا عَلى قُلُوبِهِمْ إِذْ قامُوا فَقالُوا رَبُّنا رَبُّ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ لَنْ نَدْعُوَا مِنْ دُونِهِ إِلهاً لَقَدْ قُلْنا إِذاً شَطَطاً
« 2 » يعنى : ايشانند جوانمردانى كه به مقتضاء صفاء استعداد أزلي وفطرت أوّلى ونور هدايت اصلى - كه لازم صحّت فطرت است - ، ايمان آوردند وما به توفيق طلب يقين وتأييد نور ايقان ، هدايت ايشان بيفزوديم وبه أمن حقيقي - كه مستفادست از نور يقين - ، تقويت وتشجيع دلهاى ايشان كرديم تا بر إظهار كلمهء توحيد ، نزد جبّاران وقت خويش جرأت وجسارت يافتند وبه مردى وشجاعت در حضور ايشان به حقايق ايمان قيام نمودند وبه تهديد ايشان مبالات نكردند وگفتند :
رَبُّنا رَبُّ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ
« 3 » وبر مفارقت أوطان ، واخوان ومهاجرت أسباب نعيم ولذّات جسيم مصابرت نمودند وتحمّل
هامش
( 1 ) . بنگريد : ص 359 .
( 2 ) . قسمتى است از كريمهء 12 وكريمهء 13 الكهف .
( 3 ) . قسمتى است از كريمهء 13 الكهف .