أو نباشد عين أو باشد .
وما سواي وجود مطلق عدم بود وعدم نه عيني دارد ونه حقيقتي تا با أو در شمار آيد . پس ، وحدانيّت لازم ذات أو باشد .
وعين وجود بر مثال آئينهاى است مرتسم به صور ماهيّات ، وآن ارتسام صفت عالميّت حق است وعين جمع وجود
وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْماً
« 1 » .
وهر چه از حيّز بطون ومكمن « 2 » غيب به ظهور پيوندد بدان وجود موجود بود ؛ پس همه بدو هستند وبخود نيستند .
مصراع :
بىاو همه هيچ بين وبا أو همه هيچ
مصراع : « 3 »
إذا تغيّبت بدا وإن بدا غيّبني
گويد « 4 » ، واين وجود « 5 » به اعتبار لا شيء - يعنى « 6 » به شرط آنك هيچ اعتبار ديگر با أو نگيرند - ذات حق است وهويّت أو ، كان اللّه ولم يكن معه شيء « 7 » . وبىاعتبار / 12 -
NA
/ شيء - يعنى « 8 » مطلقا من حيث هو هو نه به شرط آنك امرى ديگر با أو اعتبار كنند يا نكنند - وجه حق ،
كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ
« 9 » چه همه خود أو است وآنچه نه أو است خود نيست . وبه شرط اعتبارات ديگر با أو « اللّه » است كه اسم ذات است با جميع « 10 » أسماء وصفات
وَكانَ
« 11 »
اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطاً
« 12 » . واين توحيد بيانى است كه آن را « علم
هامش
( 1 ) . قسمتى است از كريمهء 12 الطّلاق .
( 2 ) . چ ، ش : ممكن
( 3 ) . ن : - مصراع
( 4 ) . ش ، د : - گويد
( 5 ) . ن : - گويد . . . وجود
( 6 ) . ن : - يعنى
( 7 ) . بنگريد : بحار الأنوار ج 57 ص 234 ، نيز بنگريد : صحيح بخارى ج 4 ص 129 ، ج 9 ص 152 . اتحاف السّادة المتقين ج 2 ص 105 . كشف الخفاء ج 2 ص 189 . الاسرار المرفوعة 263
( 8 ) . ن : معيّن - يعنى
( 9 ) . قسمتى است از كريمهء 88 القصص .
( 10 ) . ش : + ذات
( 11 ) . ش ، ن : - كان
( 12 ) . قسمتى است از كريمهء 126 النّساء .