محو شود ،
وَعَلَّمَكَ ما لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيماً
« 1 » . به سرّ
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ
« 2 » مكاشف گردد
ذلِكَ
« 3 »
فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ
« 4 » .
تشريق پنجم در توحيد ذات
قال اللّه - تعالى - :
شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ
« 5 » . توحيد ذات ، عبارت است از فناى أكوان وزوال أعيان به لمعان نور ايقان ، وچون ديدهء بصيرت به نور يقين مكحّل گردد وصفات به صفات حق مبدّل شود آئينهء صفات أو قابل نور ذات أو گردد وهم به علم أو روشن شود كه وجود مطلق ، عين أو است ، چه وجود من حيث هو وجود « 6 » / 11 -
NB
/ نه جوهر است ونه عرض ؛ از بهر آنك هر « 7 » جوهر ماهيّتى است كه چون در أعيان موجود شود « 8 » نه « 9 » در موضوع بود « 10 » ، پس أو را حقيقتي بود « 11 » غير وجود . وعرض « 12 » نيز ماهيّتى « 13 » است كه چون در أعيان به وجود آيد در موضوع باشد ، پس حقيقت أو نيز غير وجود بود .
ونيز محتاج باشد به محلّى موجود ، پس اگر وجود عرض باشد بايد محل پيش از وجود موجود بوده باشد تا بدان « 14 » متقوّم شود ، وهيچ چيز بىوجود متقوّم نتواند بود واز احتياج محلّ بدو در وجود واحتياج أو به محلّ ، دور لازم آيد . وما عداى واجب الوجود يا جوهر باشد يا عرض ، پس وجود من حيث هو وجود « 15 » جز واجب نباشد ، وچون غير
هامش
( 1 ) . قسمتى است از كريمهء 113 النّساء .
( 2 ) . قسمتى است از كريمهء 119 المائدة .
( 3 ) . چ : ذلك
( 4 ) . قسمتى است از كريمهء 21 الحديد .
( 5 ) . قسمتى است از كريمهء 18 آل عمران .
( 6 ) . ش : الوجود
( 7 ) . ش : - هر
( 8 ) . ش : بوجود آيد .
( 9 ) . ش : - نه
( 10 ) . ش : باشد
( 11 ) . ش : پس حقيقت أو نيز غير وجود بود .
( 12 ) . ش : نيز عرض
( 13 ) . ن : ماهيت
( 14 ) . ن : بدو
( 15 ) . ش : الوجود