* با توجه به تقسيمبندى فوق در چه بخشهائى نياز به كتاب لغت و ادبيات عرب داريم ؟
در سه بخش از جمله : 1 - ماده ، 2 - هيئت مفرده ، 3 - مركبات .
* آيا معانى مواد الفاظ براى مجتهدين معلوم است ؟ اگر پاسخ مثبت است از چه راهى ؟
بله ، اكثريت قريب به اتفاق مواد الفاظ ، معانيشان براى مجتهدين معلوم و متيقّن است .
حال :
1 - يا از راه نص واضع ، كه خود بگويد : من اين لفظ را وضع كردم براى اين معنا .
2 - يا از راه نقل متواتر از قول واضع .
3 - يا از طريق استقراء كامل موارد استعمال لفظ در معانى مختلفه .
* بهنظر شيخ وظيفهء مجتهد در فهم هيئت الفاظ و جملات چيست ؟
وظيفه مجتهد در هيئت الفاظ چه مفرده و چه مركبه از قبيل هيئت مشتقات و جملات شرطيه و غيره :
اولا : رجوع به كتب ادبيات عرب و قواعد ادبيات عرب و اجماع علماء آن است براى دستيابى به معناى الفاظ و هيآت .
ثانيا : دستيابى به معانى الفاظ از راه تبادر به انضمام اصالة عدم القرينة است زيراكه ، دليلى بر حجيت تبادر به تنهائى در دست نيست ، لكن از نظر شيخ اصالة عدم القرينه ( بر مبناى عقلاء ) حجت است .
* در تبيين بحث تبادر در اين مقام مثال بزنيد .
از كلمهء ( اسد ) حيوان مفترس به ذهن تبادر مىكند .
حال : ما شك داريم كه آيا اين معنا به ذهن عربها عند الاطلاق تبادر مىكند و يا اينكه معناى مذكور به كمك قرائن خارجيه خاصه به ذهن آنها متبادر است .
و لذا شيخ مىفرمايد :
اين قسم را با اصل عدم القرينة تأمين كرده و باز هم به معناى كلام مىرسيم .
نكته :
1 - گاهى از راه تبادر و اصل عدم قرينه به معناى حقيقى و موضع له اصلى لفظ دست مىيابيم .
فى المثل : از جملهء شرطيه ، انتفاء الحكم عند الانتفاء شرط استفاده مىشود ، اصل هم اين است كه قرينهء خارجيه دخالت نداشته باشد ، و لذا اطمينان حاصل مىكنيم كه ، هيئت تركيبيهء جملهء شرطيه ظهور در مفهوم دارد و هكذا جمله غائيّه .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 310
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣١٠