تشريح المسائل
* مراد از عبارت ( لا يتوهم ان طرح و قول اللغوى . . . ) چيست ؟
دفع يك توهم است مبنى بر اينكه :
طرح و ردّ قول لغوى و عدم حجيت آن مستلزم بسته شدن راه استنباط احكام نيست هرچند استنباط احكام شرعيه متوقف بر دانستن الفاظ مفرده و يا مركبهء واقع در قرآن و سنّت است ، زيراكه دست يافتن به معانى اينگونه الفاظ منحصر به مراجعهء به كتب لغت و يا لغويين نمىباشد . بلكه بدون اين امر نيز تحقق فهم معانى الفاظ مذكور ممكن است .
* مراد از عبارت ( لاندفاع ذلك بان اكثر . . . . ) چيست ؟
بيان علت است براى لا يتوهم ؛ و تقرير آن چنين است كه :
اكثر لغاتى كه در كتاب و سنت واقع شدهاند به استثناى كمى از آنها مثل : لفظ صعيد كه در آن اختلاف است ، به صرف رجوع به فهم عرف معناى آن معلوم مىشود و از تبادر نزد آنها به آسانى مىتوان بر حقايق آنها اطلاع پيدا نمود .
و در خصوص هيئات تركيبى مثل : جمله شرطيه ، جمله وصفيه ، استثنائاتى كه به دنبال جمله قرار دارند و امثال اينها نيازى به تصريح اهل لغت نمىباشد . زيرا براى دستيابى بر مدلول اينگونه از تراكيب ، رجوع به قواعد و قوانين ادبى كه از استقراء و اتفاق اهل ادب به دست آمده كفايت مىكند .
نكته : اگر احيانا در موردى احتمال وجود قرينه برود به نحوى كه معناى متبادر به واسطهء آن باشد با كمك اصل ( اصالة عدم القرينه ) دفع مىشود و بدينوسيله موضوع له اصلى به مجرد تبادر اثبات مىشود بدون اينكه از اقوال و آراء اهل لغت استفاده شود .
* مراد از عبارت ( و من هنا يتمسكون فى اثبات مفهوم الوصف بفهم ابى عبيده فى حديث ) چيست ؟
شاهدى بر مطلب و مدعاى فوق است .
زيرا حضرات در اثبات مفهوم وصف به فهم ابو عبيده تمسك نموده و حديث ( لىّ الواجد تحل عقوبته ) را مورد استدلال قرار دادهاند .
* كيفيت استدلال و نحوه فهم ابو عبيده از حديث مذكور را توضيح دهيد ؟
در حديث آمده است كه سائل پرسيد : لىّ الواجد ، تحلّ عقوبته ؟
يعنى : بدهكارى دارم كه داراى مال است و مىتواند قرض خود را بپردازد آيا در فشار قرار دادنش جايز است ؟
پاسخ داده مىشود كه : ( تحل عقوبته ) .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 308
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٠٨