يعنى : اگر كلامى براى عامه مردم گمانآور باشد در حق همگان حجت است چه براى شخص بنده و يا ديگرى ظهور در مراد داشته باشد يا نه ؟
لذا در صورت تخلف از آن ظهور معذور نبوده و عند العقلاء مستحق مؤاخذه است .
و اگر كلامى براى عموم مردم مجمل و مبهم بود و ظهور در فلان معنا نداشت براى همگان ملاك است و نسبت به آنها حجيت ندارد و لو فلان شخص معناى مورد نظر گوينده را دريابد .
پس فلان متكلم نمىتواند بگويد :
كلام من در فلان معنا ظهور داشت و شما امتثال نكرديد و بايد مؤاخذه شويد زيرا مورد مذمت عقلاء واقع مىشود .
* ظن بر خلاف بر چند نوع است ؟
بر دو نوع است : 1 - ظن معتبر مثل : خبر ثقه ، 2 - ظن غير معتبر مثل : شهرت فتوائيه .
* محل بحث در ما نحن فيه ورود كداميك از دو نوع ظن است ؟
ظن غير معتبر زيرا بحث در اين است كه اين ظن مىتواند بر خلاف ظاهر باشد يا نه ؟
فى المثل : خبر بگويد ؛ فلان امر واجب است و شهرت فتوائيه بر حرمت آن قائم باشد .
زيرا : اگر ظن معتبر ( مثل : خبر ثقه ) بر خلاف عام قرآنى باشد بدون ترديد در اينجا مانع است .
* مراد از عبارت ( ربما يظهر من العلماء . . . . . ) چيست ؟
اين است كه : برخى گفتهاند ظواهر تا زمانى حجتاند كه مظنهاى بر خلاف آنها نباشد و گرنه وجود ظن مانع از حجيت ظواهر مىشود و بر صدق اين ادعا شاهدى از سيره علماء آوردهاند و گفتهاند :
گاهى در ابواب مختلف فقه مشاهده مىشود كه حديث صحيحى وارد شده ولى چون مخالف با شهرت فتوائيه ( و يا فتواى مشهور ) است برطبق آن حديث صحيح فتوا نمىدهند و حتّى برخى هم آن حديث را طرح نمودهاند و به اصول عمليه تمسك كردهاند و اين در حالى است كه اين فقها شهرت فتوائيه را از ظنون معتبره به حساب نمىآورند .
در نتيجه : بايد قائل به تفصيل شد .
* مراد از عبارت ( فليس من جهت المزاحمة الشهرة . . . ) چيست ؟
پاسخ شيخ به توهم مذكور است كه مىفرمايد : همانطور كه قبلا گفتيم :
1 - دليل بر حجيت ظواهر عبارت است از بناء عقلاء عالم .
2 - عقلاء عالم به ظواهر تمسك مىكنند بدون اينكه تفاوت بگذارند ميان مواردى كه ظن غير معتبر بر خلاف آن ظاهر باشد با مواردى كه چنين ظنى نباشد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 280
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٨٠