تشريح المسائل
* وجه تشابه و سازگارى مقاله صاحب معالم با مقاله صاحب قوانين چيست ؟
اين است كه صاحب معالم براى اثبات حجيت خبر واحد به چهار دليل تمسك كرده كه چهارمين دليل ايشان دليل انسداد است كه در مقدمه آن مىفرمايد :
از ضروريات دين و مذهب كه بگذريم ؛ چون :
1 - اجماع محصل در زمان ما از محالات است .
2 - سنت متواتره بسيار كم و نادر است .
3 - اصل برائت ( استصحاب عدم ازلى ) هم كه گمانآور است ( البته بر مبناى متقدّمين كه استصحاب را به حكم عقل ثابت مىكردند و آن را موجب ظن مىدانستند ) .
4 - ظواهر قرآنى هم كه ظنى الدلالهاند .
5 - اخبار آحاد هم كه ظنى الدلالة و السند هستند .
در نتيجه : راه علم قطعى به احكام شرعيه به روى ما بسته است علاوه بر اينكه در زمان ما همه ظنون با هم مساوىاند .
* مراد از عبارت ( يحتمل التفصيل المتقدم ) چيست ؟
يعنى ممكن است كه صاحب معالم نيز در حجيت ظواهر قرآن مثل جناب صاحب قوانين قائل به تفصيل بوده و ظواهر را در حق مخاطبين در زمان خطاب و يا مقصودين بالافهام حجت دانسته و لكن در حق ما ( غير مقصودين بالافهام و غير موجودين در زمان خطاب ) حجّت نداند كه بيان آن در صدر مطلب گذشت .
* پس مراد از عبارت ( لا يقال : ان الحكم المستفاد . . . . ) چيست ؟
طرح يك اشكال و ايراد است مبنى بر اينكه :
اگر كسى بگويد ما قبول نداريم كه ظواهر كتاب ظنى الدلالة باشند چرا كه ظواهر قرآن يقينآور است و اين ادعا را از راه انضمام يك مقدمه خارجيه اثبات مىكنيم و آن مقدمه خارجيه عبارت است از اينكه عقل مىگويد : از مولاى حكيم قبيح است كه كلامى را به زبان آورد و درحالىكه خلاف ظاهر از آن كلام اراده كرده است قرينهاى برآن اراده خلاف ظاهر نياورد چون اغراء به جهل است .
و لذا : اگر مولى حكيم مطلبى را فرمود كه ظهور در معنائى داشت و قرينهاى هم بر خلاف آن ظهور نياورد براى ما قطع حاصل مىشود كه همان ظاهر مراد است .
در نتيجه :
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 274
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٧٤