اولا : ظواهر كتاب يقينآور است .
ثانيا : به فرض كه قبول كنيم ظواهر قرآن گمانآور است مىگوييم : ولى حجيت ظواهر قرآن از باب ظن خاص مىباشد چرا كه داراى پشتوانهء عقل عقلا است كه دليلى قاطع است .
مثل : شهادت عدلين در موضوعات كه يك ظن خاص است .
پس بدون ترديد : همانطور كه با وجود علم و يقين به سراغ ظن نمىرويم ، با وجود ظن خاص نيز به سراغ ظن مطلق و اصول عمليه نمىرويم .
* مراد از عبارت ( لانا نقول احكام الكتاب كلها . . . . ) چيست ؟
پاسخ صاحب معالم از لا يقال و اشكال مزبور است كه مىفرمايد :
به نظر ما خطابات قرآنيه عموما از قبيل خطابات شفاهى است كه به حاضرين در جلسه خطاب اختصاص دارند و شامل غائبين و معدومين نمىشوند .
و اگر امروز يا در هر عصرى احكام و تكاليف مشافهين در حق ما و ديگران ثابت است بر اساس اجماع و ضرورت دين است كه دلالت دارند بر اشتراك ما با مشافهين در واجبات و محرمات شرعى .
در نتيجه : وقتى خطابات به مشافهين اختصاص دارد معدومين و غائبين در هنگام نزول حق ندارند به ظواهر آيات تمسك نمايند زيرا احتمال قوى مىرود كه شايد قرائنى بوده است و لكن به دست ما نرسيده همانطور كه وجود قرائن موجود را در موارد بسيارى از آيات قبول داريم .
و اما نسبت به موارد مشكوكه نيز احتمال مىدهيم كه ظاهر مراد نبوده است و لكن قرينهء چنين ارادهاى به دست ما نرسيده است .
حال با وجود اين احتمال ما حق نداريم از باب ظن خاص به ظواهر آيات تمسك نماييم .
بله : از باب ظن مطلق نمىتوان به ظواهر آيات تمسّك نمود لكن وقتى پاى ظن مطلق در ميان آمد مىگوييم ديگر ظن حاصله از ظواهر كتاب با ظن حاصله از بقيه راهها فرق نمىكند .
* مراد از عبارت ( لا يخفى ان فى كلامه ( ره ) على اجماله و اشتباه المراد منه ) چيست ؟
فرمودهء شيخ است مبنى بر اينكه :
اولا : اين سخن صاحب معالم از جهاتى داراى ابهام است از جمله اينكه ايشان فرمود :
ما مخاطب قرآن و مقصود بالافهام آن نيستيم و الا به ظواهر عمل مىكرديم منتهى مشخص نفرموده كه اگر مقصود بالافهام بوديم از باب قطع به ظواهر آن عمل مىكرديم يا از باب ظن خاص .
ثانيا : ايرادات ديگرى بر اين كلام صاحب معالم وارد است كه محشين معالم به آن اشاره فرمودهاند .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 275
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٧٥