تشريح المسائل
* خلاصهء دليل دوم شيخ در ابطال تفصيل جناب ميرزا چيست ؟
به جناب ميرزا مىگويد :
1 - اينكه شما در حجت بودن اصالة الحقيقه و اصالة عدم القرينه ميان مقصود بالافهام و غير او فرق گذارديد و حجيت اين دو اصل را تنها نسبت به مقصود بالافهام ( مخاطب ) تأييد نموديد و نه غير آن ، با سيره و اجماع عملى فقهاء مخالف است ، زيرا فقها اين دو اصل را هم در حق مقصود بالافهام جارى مىدانند و هم نسبت به غير مقصود بالافهام .
2 - توجيهى هم كه ما براى كلام شما ذكر كرديم چون مبتنى بر تفاوت ذيل است تالى فاسدى دارد كه نمىتوان به آن ملتزم شد .
* فرق مزبور مستلزم چه مطلبى است ؟
لازمهء توجيه خود شيخ است در تفصيل ميرزا .
* لازمه توجيه شيخ چيست ؟
اين است كه : ميان ( اصالة عدم الغفلة ) و ( مطلق اصالة عدم القرينه ) تفاوت باشد . يعنى : اصالة عدم القرينه را هركسى ( چه مقصود بالافهام و چه غير او ) بتواند جارى كند و پس از اجراء مفيد ظن مطلق باشد .
و لكن اصالة عدم الغفله صرفا در حق ( مخاطب ) مقصود بالافهام جارى است كه پس از اجراء براى وى ظن خاص بياورد .
* تالى فاسد اين تفاوت چيست ؟
اين است كه :
ظواهر قرآن نسبت به غائبين از ظهورات و آنان كه هنگام نزول قرآن كريم حضور نداشتهاند به اعتبار اينكه اصالة عدم الغفله در حق اين ( غائبين ) جارى نمىباشد ، نبايد از باب ظن خاص حجت باشد هرچند خطابات شامل ايشان بشود . و حال آنكه اين امر قابل قبول نيست ، چرا ؟
زيرا اگر فرض كنيم كه خطابات شامل غايبين مىشود ، لازمهاش اين است كه : ظن مستفاد از آنها براى ايشان از باب ظن خاص حجت است .
* تفصيل جناب قمى مبتنى بر چيست ؟
مبتنى بر اين است كه : قرآن در صورتى در حق غايبين ، از باب ظن خاص حجت است كه خطاب
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 265
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٦٥