* نتيجه پاسخ شيخ چيست ؟
اگر ما باشيم و ظواهر ، بايد مطابق اصل اولى به آن ظواهر عمل كنيم و حجيت آنها را تثبيت كنيم و تا زمانى كه دليل قطعى و مسلمى بر نهى از ظاهرى وارد نشده برطبق اصل حركت مىكنيم .
لذا قائلين به عدم حجيت ظواهر بايد در اثبات مدعاى خودشان دليل قانعكنندهاى اقامه كنند زيرا تمام وجوهى را كه در اثبات خود بدان تمسك نمودند از نظر ما مردود است .
* حاصل مقصود شيخ از عبارت ( ثم انك قد عرفت . . . . الخ ) چيست ؟
اين است كه نزاع ما اصولين با اخباريها يك نزاع صغروى است و نه كبروى ، بلكه كبرى مورد تسالم است . يعنى : اصوليها مدعى هستند :
1 - تمام كلماتى كه به منظور افاده و استفاده صادر شدهاند حجيت دارند .
2 - ظواهر از قبيل همين كلماتاند پس حجتاند و عذرى در ترك اين ظواهر در دست نيست .
3 - اخباريها منكر مدعاى فوق نيستند يعنى : قبول دارند كه اگر كلامى به داعى افاده و استفاده القا شود ظاهرش حجت است .
منتهى اخباريها مىگويند : قرآن از اين قبيل كلمات نمىباشد . به عبارت ديگر ، هر دو گروه قبول داريم كه اگر ظواهر قرآن در مقام افاده و استفاده بود به حكم عقلا حجت است و لكن اخبارى مىگويد :
ظواهر قرآن استقلالا و بدون ضمّ ضميمه در صدد افاده نيست و لذا حجّت نيست . درحالىكه اصولى مىگويد : ظواهر قرآن نيز مثل ساير ظواهر در مقام افاده و استفاده است و لذا بعد الفحص و اليأس حجّت است .
* موارد مورد اتفاق در بحث مذكور ميان اصولى و اخبارى كدام است ؟
1 - هر دو گروه نصوص قرآن را حجت مىدانند .
2 - هر دو گروه قبول دارند كه متشابهات قرآن حجيت ندارند .
3 - هر دو گروه قبول دارند كه قبل الفحص و اليأس حق تمسك به ظواهر را نداريم ، چرا كه شايد قرينه بر خلاف آن باشد .
4 - هر دو گروه قبول دارند كه ظواهر بعد از تفسير اهل بيت قابل تمسكاند .
* اختلاف اخبارى و اصولى در بحث حجيت ظواهر در چيست ؟
اين است كه : اخبارى مىگويد : بعد الفحص و نيافتن قرينه بر خلاف ظاهر عمل به ظاهر جايز نيست ، اصولى مىگويد :
بعد الفحص و عدم دستيابى به قرينهء بر خلاف ظاهر مجازيم به ظواهر عمل كنيم .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 221
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٢١