تشريح المسائل
* قبل از شرح عبارات مذكور بفرمائيد چه قسمتهائى از كلام سيد صدر قابل قبول است ؟
1 - چهار نكته ( يا گزارهاى ) كه در مقدمه اول آورد همراه با نتيجه قياس ( يعنى : جواز عمل به ظواهر كتاب ) .
2 - سخنى كه در پاسخ به دومين اشكالى كه بر خودش وارد كرد مبنى بر اينكه : « انّا لو خلّينا و انفسنا . . . الخ ) ، چرا كه ( لا بد للمانع من اثبات المنع . )
3 - اين سخن كه ( الاصل الاولى حرمة للعمل بالظن ) .
* مراد از عبارت ( ثم انّ ما ذكره . . . ممنوع ) چيست ؟
مربوط به يكى از موارد قابل نقد سيد صدر است و آن ، اين سخن است كه فرمود :
معلوم نيست كه ظواهر قرآنى از مصاديق آيات محكمات باشند بلكه چهبسا شايد از متشابهات باشند و نفس همين احتمال باعث شود كه حجيت آن ظواهر سلب شده و نتوان بدانها عمل كرد و پيروى از آن حرام باشد و در شبهات تحريميّه ما ( اخباريها ) قائل به احتياط و توقّفيم .
* از نظر شيخ چند اشكال بر اين كلام ( مذكور ) سيد صدر وارد است ؟
دو اشكال .
* اولين اشكال كلام سيد دشتكى چيست ؟
اين است كه متشابه اساسا بر ظواهر صدق نمىكند نه بهحسب لغت و نه از نظر استعمالات عرفى ، زيراكه متشابه :
1 - در لغت به معناى مجمل اطلاق مىشود
2 - موارد استعمال و در اصطلاح عرفى ، در معانى غير محرز و نامفهوم است .
به عبارت ديگر متشابه :
1 - در لغت به معناى متماثل است ( دو چيزى كه مثل هماند ) و حال آنكه در ظواهر دو احتمال مساوى و مماثل وجود ندارد .
2 - و نزد عرف به معناى ذو احتمالات و معنايى كه غير واضح است و حال آنكه ظواهر ، واضح الدلالة هستند نه مجمل .
پس مىتوان گفت : ظاهر متشابه نيست . يعنى لفظ متشابه از ظواهر صحت سلب دارد نه صحت حمل ، و چنانكه در اصول هم مقرّر است و در بحث الفاظ گذشت صحت سلب علامت مجاز بودن و عدم حقيقت مىباشد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 219
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢١٩