* اگر عمل به ظنّ را از روى ميل خود انجام دهيم مىتوان براى آن رجحان و يا استحبابى قائل شد ؟
خير ، نه رجحان دارد و نه استحبابى زيرا نه از روى تعبّد است و نه از روى احتياط .
* آيا جايز است عمل به ظنّ را دلبخواهى و از روى ميل انجام دهيم ؟
در دوران بين المحذورين بله جايز است و لكن در موردى كه عمل به ظنّ با يك اصل و يا يك دليل معتبر مخالفت كند ( مثل : مثال فوق در مثال بالا ) حرام است .
* پس مراد از عبارت ( بالجملة فالعمل بالظن . . . محرّم . . . ) چيست ؟
اين است كه :
اگر عمل به ظنّ با احتياط مصادف نگردد چنانچه متعبّدا و متدينا يعنى : ( استنادا به شارع انجام گيرد ) قطعا حرام است خواه مستلزم طرح اصل يا دليل معتبرى باشد كه در مقابل آن است يا اينكه نباشد .
* مراد شيخ از اصطلاح احتياط در عبارت ( ما لم يعارضه احتياط آخر او . . . ) چيست ؟
احتمال يكى از طرفين ( وجوب و حرمت ) است كه به صورت الزامى در مقابل هم قرار دارند مثل :
دوران بين المحذورين نظير موردى كه ما ظنّ به وجوب داريم و لكن مظنون مردّد ميان حرام و واجب است .
كه در اينجا : اخذ به احتمال با احتياط ( يعنى : ترك عمل از باب اخذ به احتمال حرمت ) تنافى داشته و معارض است .
* چرا فرموده : ( انّ الاتيان بالفعل محرّم ) ؟
چونكه با استصحاب حرمت معارض و منافى بوده و ادلّهء اعتبار استصحاب ، وظيفهء مكلّف را در عمل به آن قرار دادهاند ، چه آنكه در مقابل آن ظنّ غير معتبرى وجود داشته باشد يا وجود نداشته باشد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 108
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٠٨