تشريح المسائل
* بهنظر شما مفهوم عبارت ( انّ المحرّم هو العلم به غير العلم متعبّدا به . . . ) چيست ؟
اين است كه :
صرف عمل به ظن ، بدون تعبّد به مقتضاى آن و بدون استنادش به شارع از دو حال خارج نيست :
الف : رجاء اتيان شود .
ب : از روى رجاء و به اميد ادراك واقع انجام نشود .
* مراد شيخ از مطلب مذكور چيست ؟
اين است كه : متابعت از ظنّ و عمل به مظنّه به سه نحو صورت مىپذيرد .
1 - عمل به ظنّ بر وجه و استناد به شارع واقع شود .
يعنى : اسناد امر مظنون به خداوند بدون دليل معتبر صورت پذيرد كه تشريع است و بر اساس ادلّهء اربعه حرام است .
2 - عمل به ظنّ رجاء واقع شود يعنى : به اميد مطلوبيت و محبوبيت صورت پذيرد .
نكته : عمل به ظن در اين صورت جايز است لكن به دو شرط :
الف : عمل به ظن مستلزم مخالفت با مقتضاى دليل ديگر نباشد .
ب : معارض با احتياط نباشد ، مثل :
نماز زن حائض نسبت به ايّام استظهار ، كه اگر نماز حائض را ذاتا حرام بدانيم نه تشريعا ، چنانچه زن در اين ايّام نماز را رجاء بجا آورد هيچگونه حسنى ندارد ، چرا ؟
زيرا : اين احتمال ذاتى نماز مذكور ، مىطلبد كه در خواندنش احتياط شود و انجام نگيرد .
و لذا : اتيان و انجام آن با احتياط مذكور در تنافى بوده و موجب طرح و ردّ آن مىشود .
3 - عمل را صرفا مطابق با امارهء غير علمى انجام داده بدون اينكه به آن متعبّد بوده يا رجاء در مطلوبيت آن داشته باشد .
نكته : فرض مزبور نه در عبادات محذورى دارد و نه در معاملات ، علاوه بر اينكه : هيچيك از ادلّهء اربعه در آن جارى نمىباشد .
* مراد از عبارت ( لكن فى تسمية هذا عملا بالظنّ مسامحة ) در فرض سوم چيست ؟
بيان وجه تسامح در اين فرض است ، مبنى بر اينكه :
زمانى انجام كارى را عمل به ظنّ مىگويند كه فاعل به آن متعبّد بوده و به شارع استنادش دهد و الّا عمل به ظنّ نمىباشد . بلكه آن را تطبيق عمل به اماره مىخوانند .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 106
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٠٦