المعلول أقوى من دلالة المعلول على العلّة . « 1 »
برهان سوم آن است كه : انبياى متقدم - عليهم السلام - در كتب سماويه از نبوّت محمّد - صلّى الله عليه [ و آله ] و سلّم - اخبار كردهاند ، چنان كه در تورات سبعين در سفر دوازدهم مذكور است : « إنّ الله تعالى قال لموسى : إنّى مقيم لهم نبيّا من بنى إخوتهم مثلك و أجرى قولى فى فيه و يقول لهم ما آمره به و الرجل الّذي لا يقبل قول النبىّ الّذي متكلم به اسمى فأنا أنتقم منه » . اين لفظ تورات است كه آن را از لغت عبرى به لغت عربى نقل كردهاند .
و وجه استدلال بر اين نصّ آن است كه : نبيّى كه در اين نصّ مذكور است ، مخصوص به دو نعت است كه آن هر دو نعت خاصّهء محمّد - صلّى الله عليه [ و آله ] و سلّم - بوده است :
يكى آن است كه آن نبىّ از بنى اسرائيل نيست ، زيرا كه الله تعالى مىفرمايد : من بنى إخوتهم و اين ضمير عائد به سوى بنى اسرائيل است ، اگر از إخوة نيز بنى اسرائيل مراد بود ، إضافة الشيء إلى نفسه لازم آيد ، و اين جائز نيست . پس حمل إخوة بر بنى أعمام واجب بود ؛ چه اطلاق لفظ اخوة بر بنى اعمام آمده است ؛ لكونهم جميعا أولاد إنسان واحد و هو الجدّ . و نيز اطلاق آب بر عمّ جائز است ، قال الله تعالى :
« نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ »
« 2 » فأبناء العمّ إخوة .
دوم كه : آن نبىّ صاحب شرع و صاحب شوكت است . زيرا كه الله تعالى مىفرمايد :
« مثلك » . و مشابهت در انسانيت و نبوّت از الفاظ سابق يعنى « إنّى مقيم لهم نبيّا » معلوم شده است . پس مشابهت در « كونه صاحب شرع و شوكة » متعيّن بود . و نيز الله تعالى
هامش
( 1 ) . امام فخر رازى در جاى ديگر در تضعيف اين دليل مىكوشد و در ردّ آن مىگويد : لأنّ غاية ما فى الباب أنّه يدلّ على كون ذلك الإنسان متميزا عن سائر الناس بمزيد الفضيلة ، و لكن من أين يدلّ على النبوّة و كيف ، و قد حكى عن أفاضل الحكماء فى الأخلاق امور عجيبة يجعلها الناس قدوة لأنفسهم فى الدنيا و الآخرة ، مع ما بقى عنهم من العلوم الدقيقة . تلخيص المحصّل ، ص 356 .
( 2 ) . بقره / 133 .