بنوّت و عبوديت .
پس معلوم شد كه مراد از نصّ سابق آن است كه ذكر كرده شده است . و براى الزام نصارى قوىتر از اين نصوص ، نصّى ديگر نيست . زيرا كه بدين نصوص الزام و اسكات ايشان به كلّيت است .
و بدان كه نسبت ابوّت و بنوّت ، و اتحاد و حلول به ذات مقدس حق - جلّ و علا - از قبيل متشابهات است ، چنان كه نسبت يد و وجه به ذات او تعالى ؛ زيرا كه در اين باب دليل عقل معارض دليل نقل است ؛ و متشابه مثبت هيچ حكمى از احكام نيست ، جز اعتقاد به حقّيت آنچه مراد از متشابه است . زيرا كه ثبوت احكام متوقف بر معرفت معنى است ، و معرفت معنى متشابه به هيچ وجه متصوّر نيست ، نه به طلب و نه به تأمّل و نه به بيان شارع . چه انزال متشابه براى ابتلاى راسخان است ، چنان كه از اصول فقه معلوم شده است . و چون اين چنين باشد ، نسبت اين معانى به ذات مقدس حق - جلّ جلاله - عين جهالت و محض غوايت بود ؛
رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ
« 1 » .
فصل چهارم در بيان كيفيت صدور فعل از الله تعالى « 2 »
بدان كه تحقيق اين مسأله از مهمّات است . چه اين مسأله اساس بنيان شريعت و اصل تبيان حقيقت است . زيرا كه شرايع مبتنى بر بودن الله تعالى فاعل مختار است ، و اكثر مسائل حكمت بلكه معظم مسائل آن موقوف بر معرفت اين مسأله است ؛ و انقطاع
هامش
- خود و پدر شما ، و خداى خود و خداى شما » . ترجمه اناجيل أربعة ، صحاح بيستم ، ص 256 و كتاب مقدس ، ص 183 - 184 .
( 1 ) . آل عمران / 8 .
( 2 ) . ش : يعنى صدور فعل از الله تعالى بر سبيل وجوب است يا بر سبيل اختيار .