جوهر اقنوم است ، از اين جهت از او هم افعال الهيه صادر گشت ، چنان كه اختراع اجسام و احياى موتى ، و هم افعال انسانيه ظهور يافت ، چنان كه اكل و شرب .
و يعاقبيّه گفتند كه : معنى اتحاد ، ممازجت ميان دو چيز است ، چنان كه از آن چيزى ثالث حاصل آيد « 1 » . و گفتند كه اقنوم كلمه از آسمان نزول كرد و با روح طاهر جسد پست انسان گشت ، آن انسان عيسى - عليه السلام - است . و عيسى - عليه السلام - است . و عيسى - عليه السلام - اقنومى است از دو اقنوم و جوهرى است از دو جوهر : يكى لاهوتى و دوم ناسوتى .
و ملكابيّه « 2 » گفتند كه : دو جوهر يك اقنوم شد ؛ يعنى يكى نفس ديگرى گشت ، عيسى - عليه السلام - آن اقنوم است .
و سبب وقوع نصارى در ظلمت اين شبهات آن بود كه : در انجيل چند موضع ذكر الله تعالى به لفظ « أب » و ذكر عيسى - عليه السلام - به لفظ « ابن » آمده است ، و ذكر حلول و اتحاد نيز رفته است . يكى از آن جمله اين است كه در انجيل يوحنّا در صحاح چهاردهم مذكور است : « يا فيليقوس « 3 » من يرانى و يعايننى فقد رأى الأب فكيف تقول أنت أرنا الأب و لا تؤمن بأنّى أبى و أبى بى و أنّ الكلام الّذي أتكلّم به ليس من قبل نفسى بل من قبل أبى الحالّ فىّ ، هو الّذي يعمل هذه الأعمال التى أعمل ، آمن و صدّق بأنّى أبى و أبى بى » . « 4 » اين لفظ انجيلى است كه آن را به عربى نقل كردهاند و متداول ميان نصارى است .
فأمّا اين نصّ بر تقدير عدم تحريف و تغيير ، قطعى نيست ، چنان كه نصارى گمان
هامش
( 1 ) . ش : كالسكنجبين فإنّه مركّب من العسل و الخلّ حصلت عند اجتماعهما صفة ثالثة .
( 2 ) . « الملكائيّه » . ايشان منسوبند بملكاء و بيشتر ترسايان بر مذهب ملكائىاند ، بيان الأديان ، ص 15 .
( 3 ) . ش : سأل فيليپوس - و هو كان من الحواريين - عن عيسى - عليه السلام - : إنّك قد تقول قال أبى كذا و كذا و أمرنى بكذا و كذا فأرنا أباك فأجاب عيسى - عليه السلام - بهذا .
( 4 ) . « اى فيلبا ، كسى كه مرا ديده ، به تحقيق كه پدر را ديده ؛ پس چگونه مىگويى تو كه بنماى به ما پدر را ؟ ايمان و اقرار ندارى كه من در پدر و پدر در من است ؟ و اين سخن را از پيش خود نمىگويم ، ليكن پدر من كه در من حلول كرده ، مىكند اين كارها را . ايمان آوريد و اعتقاد كنيد به اين كه من در پدر و پدر در من است . » ترجمه اناجيل أربعة ص 245 ، كتاب مقدس ص 173 .