و ديگرى گفته : فرمودهء خداى تعالى : ( يا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ . . . ) « 1 » تمام اصول احكام شريعت را در بر گرفته : أمر ، و نهى ، و اباحه ، و خبر . و كرمانى در عجايب دربارهء فرمودهء خداوند : ( نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ ) « 2 » گفته : گويند : قصهء يوسف است ، و جهت نامگذارى آن به « أحسن القصص - بهترين داستانها » آن است كه مشتمل بر : ياد حاسد و محسود ، مالك و مملوك ، شاهد و مشهود ، عاشق و معشوق ، حبس و رهاسازى ، زندان و رهايى ، و حاصلخيزى و خشكسالى ، و امور بسيار ديگرى كه بيان آنها از توان افراد بشر خارج است ، مىباشد . و گفته : ابو عبيده از رؤبه ياد كرده : در قرآن إعرابانگيزتر از فرمودهء خداوند : ( فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ ) « 3 » نيست . و ابن خالويه در كتاب ليس گفته : در سخن عرب لفظى كه تمام لهجههاى ( ما ) ى نافيه را در بر گرفته باشد جز يك مورد كه در قرآن آمده نيست ، در اين مورد هر سه لهجه آمده است ، و آن فرمودهء خداوند : ( ما هُنَّ أُمَّهاتِهِمْ ) « 4 » مىباشد ، جمهور آن را به نصب خوانده ، و بعضى به رفع دانستهاند ، و اين مسعود : ( ما هنّ بأمّهاتهم ) به باء خوانده است ، و در قرآن لفظى از باب « افعوعل » نيست مگر در قرائت ابن عباس : ( ألا إنّهم يثنون صدورهم ) « 5 » . و يكى از علما گفته : طولانىترين سوره در قرآن البقرة ، و كوتاهترين سوره الكوثر مىباشد ، و طولانىترين آيه ، آيهء دين ، و كوتاهترين آيه ( و الضحى ) ، ( و الفجر ) ، و طولانىترين كلمه از لحاظ نوشتن : ( فَأَسْقَيْناكُمُوهُ ) « 6 » مىباشد . و دو آيه در قرآن هست كه هر كدام حرف معجم را جمع كردهاند : ( ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً . . . ) « 7 » ، و ( مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ . . . ) « 8 » . و جز در دو جاى قرآن نيامده كه دو حاء بدون فاصله در كنار هم قرار گيرند : ( عُقْدَةَ النِّكاحِ حَتَّى ) « 9 » ، ( لا أَبْرَحُ حَتَّى ) « 10 » . و نيز هيچ دو كاف پى در پى نيست مگر : ( مَناسِكَكُمْ ) « 11 » ، ( ما سَلَكَكُمْ ) « 12 » .
الإتقان في علوم القرآن ( فارسى )ج ٢ — صفحة 515
مساهمون: جلال الدين السيوطي
ص٥١٥
هامش
( 1 ) أعراف ، 31
( 2 ) يوسف ، 3
( 3 ) حجر ، 94
( 4 ) مجادلة ، 2
( 5 ) هود ، 5
( 6 ) حجر ، 22
( 7 ) آل عمران ، 154
( 8 ) فتح ، 29
( 9 ) بقرة ، 235
( 10 ) كهف ، 60
( 11 ) بقرة ، 200
( 12 ) مدثر ، 42