( وَ عَلى سَمْعِهِمْ وَ عَلى أَبْصارِهِمْ )
« 1 » ، و نيز :
( إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ )
« 2 » ،
( إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَ أَبْصارَكُمْ )
« 3 » ابن عطيه از نقّاش حكايت كرده كه به اين آيات استدلال نموده براى برترى شنوايى بر بينايى ، و لذا در وصف خداى تعالى آمده :
( سَمِيعٌ بَصِيرٌ )
« 4 » كه « سميع » را مقدم داشته است .
و از اين گونه است مقدم داشتن پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم بر نوح و پيغمبران ديگر در فرمودهء خداوند :
( وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثاقَهُمْ وَ مِنْكَ وَ مِنْ نُوحٍ . . . )
« 5 » و مقدم داشتن رسول بر نبى در :
( مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ )
« 6 » و مقدم نمودن مهاجرين در فرمودهء خداوند :
( وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ )
« 7 » ، و مقدّم آوردن انسان بر جن در هر كجاى قرآن كه ياد شدهاند ، و مقدّم داشتن پيغمبران ، سپس صدّيقين ، سپس شهيدان ، سپس صالحين در آيهاى كه در سورة النساء آمده ، و مقدّم نمودن اسماعيل بر اسحاق زيرا كه او أشرف است ، به جهت اينكه پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم از فرزندان او است ، و نيز در سن بزرگتر بوده ، و تقديم موسى بر هارون به جهت برگزيدگيش به سخن پروردگار ، ولى در سورهء طه به منظور رعايت فاصله هارون جلوتر نام برده شده است ، و پيش انداختن جبرئيل بر ميكائيل در سورة البقرة ؛ زيرا كه او افضل است ، و مقدم آوردن عاقل بر غير عاقل در فرمودهء خداوند :
( مَتاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعامِكُمْ )
« 8 » ،
( يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الطَّيْرُ صَافَّاتٍ )
« 9 » .
و أمّا مقدم داشتن أنعام در فرمودهء خداوند :
( تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعامُهُمْ وَ أَنْفُسُهُمْ )
« 10 » ؛ به جهت اينكه ذكر زرع پيشتر آمده ، پس متناسب بود كه أنعام جلوتر آيد ، بر خلاف آيهء « عبس » كه در آن جلوتر بيان شده :
( فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى طَعامِهِ )
« 11 » ، لذا مناسب بوده كه « لكم » مقدم افتد . و نيز مقدم نمودن « مؤمنين » بر « كافرين » در همه جا ، و اصحاب يمين بر اصحاب شمال ، و آسمان بر زمين ، و آفتاب بر ماه هر كجا واقع شوند مگر در فرمودهء خداوند :
( خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً * وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً وَ جَعَلَ - الشَّمْسَ سِراجاً )
« 12 » ، كه گفتهاند : براى رعايت فاصله ، و بقولى : براى اينكه سود بردن
هامش
( 1 ) . بقرة ، 7
( 2 ) . اسراء ، 36
( 3 ) . انعام ، 46
( 4 ) . حج ، 61
( 5 ) . احزاب ، 7
( 6 ) . حج ، 52
( 7 ) . توبة ، 100
( 8 ) . نازعات ، 33
( 9 ) . نور ، 41
( 10 ) . سجدة ، 27
( 11 ) . عبس ، 24
( 12 ) . نوح ، 15 و 16