( هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ )
« 1 » ،
( وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَأْخِرِينَ )
« 2 » ،
( لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ )
« 3 » ،
( بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ )
« 4 » ،
( ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ * وَ ثُلَّةٌ مِنَ - الْآخِرِينَ )
« 5 » ،
( لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ )
« 6 » ،
( لَهُ الْحَمْدُ فِي الْأُولى وَ الْآخِرَةِ )
« 7 » ، و امّا فرمودهء خداوند :
( فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ وَ الْأُولى )
« 8 » ، براى رعايت فاصله است ، و همچنين :
( جَمَعْناكُمْ وَ الْأَوَّلِينَ )
« 9 » .
پنجم : چيزى به منظور تأكيد و تشويق و سفارش بيشتر مقدّم مىآيد ، تا مبادا نسبت به آن سستى شود ، مانند مقدم داشتن وصيت بر قرض در فرمودهء خداوند :
( مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِها أَوْ دَيْنٍ )
« 10 » و حال آنكه قرض - شرعا - بر وصيت مقدم است .
ششم : سبقت داشتن ، و آن يا از لحاظ وجود يافتن در زمان جلوتر است ، كه شب بر روز و تاريكيها بر نور ، و آدم بر نوح ، و نوح بر ابراهيم ، و ابراهيم بر موسى ، و موسى بر عيسى ، و داود بر سليمان ، و فرشتگان بر انسان در فرمودهء خداوند :
( اللَّهُ يَصْطَفِي مِنَ الْمَلائِكَةِ رُسُلًا وَ مِنَ النَّاسِ )
« 11 » ، و عاد بر ثمود ، و همسران بر فرزندان در فرمودهء خداوند :
( قُلْ لِأَزْواجِكَ وَ بَناتِكَ )
« 12 » ، و چرت بر خواب ، در فرمودهء خداوند :
( لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ )
« 13 » مقدّم آمدهاند .
و يا از جهت فرودآمدن است ، مانند فرمودهء خداوند :
( صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى )
« 14 » ،
( وَ أَنْزَلَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ * مِنْ قَبْلُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ أَنْزَلَ الْفُرْقانَ )
« 15 » .
و يا به اعتبار وجوب و تكليف مانند :
( ارْكَعُوا وَ اسْجُدُوا )
« 16 » ،
( فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ . . . )
« 17 » ،
( إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ )
« 18 » ، و لذا پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه - ( و آله ) و سلّم فرمود : « به آنچه خداوند به آن آغاز كرده شروع مىنماييم » .
و يا ذاتا جلوتر باشد ، مانند :
( مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ )
« 19 » ،
( ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ )
« 20 » ، و همينطور تمام عددها هر مرتبهاى بر مافوقش ذاتا مقدّم است ، و امّا فرمودهء خداوند :
( أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَ فُرادى )
« 21 » به جهت برانگيختن و تشويق اجتماع و جمع شدن برخيز است .
هامش
( 1 ) . حديد ، 3
( 2 ) . حجر ، 24
( 3 ) . مدثر ، 37
( 4 ) . قيامة ، 13
( 5 ) . واقعة ، 39 و 40
( 6 ) . روم ، 4
( 7 ) . قصص ، 70
( 8 ) . نجم ، 25
( 9 ) . مرسلات ، 38
( 10 ) . نساء ، 11
( 11 ) . حج ، 75
( 12 ) . احزاب ، 28
( 13 ) . بقرة ، 255
( 14 ) . اعلى ، 19
( 15 ) . آل عمران ، 3 و 4
( 16 ) . حج ، 77
( 17 ) . مائدة ، 6
( 18 ) . بقرة ، 158
( 19 ) . نساء ، 3
( 20 ) . مجادلة ، 7
( 21 ) . سبأ ، 46