« احوى » به « سبز » و « جعله » را صفت براى « مرعى » يعنى : « اخرجه احوى » ، و به منظور رعايت فاصله مؤخر گرديده است .
و فرمودهء خداوند :
( وَ غَرابِيبُ سُودٌ )
« 1 » ، در اصل « سود غرابيب » مىباشد ، چون غربيب سياهى شديد را گويند .
و فرمودهء خداوند :
( فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْناها . . . )
« 2 » يعنى : فبشّرناها فضحكت .
و فرمودهء خداوند :
( وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ )
« 3 » يعنى :
« لو لا أن راى برهان ربه لهمّ بها » و بنابراين بيان همّ از يوسف منتفى است .
( دوم ) : آن است كه بحسب ظاهر معنايش مشكل نيست ، و علّامه شمس الدين بن الصائغ در اين باره كتاب خود المقدّمة في سرّ الالفاظ المقدّمه را تأليف كرده است ، در آن گفته : حكمت معروف شايع در آن اهتمام ورزيدن است ، چنان كه سيبويه در كتاب خود گفته : مثل اين است كه آنچه بيانش مهمتر و عنايتشان نسبت به آن بيشتر است مقدّم مىدارند .
مؤلف همچنين گفته : اين حكمت اجمالى است ، و أمّا تفاصيل أسباب و أسرار تقديم ، در كتاب عزيز قرآن ده نوع برايم آشكار گرديده است :
يكم : تبرّك ، مانند مقدم داشتن خداى تعالى در أمور پراهميت ، و از اين قبيل است فرمودهء خداوند متعال :
( شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ )
« 4 » و نيز :
( وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ . . . )
« 5 » .
دوم : تعظيم ، مانند فرمودهء خداوند :
( وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ )
« 6 » ،
( إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ )
« 7 » ،
( وَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ )
« 8 » .
سوم : تشريف ، مانند مقدم داشتن مذكر بر مؤنّث ، مثل :
( إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ . . . )
« 9 » ، و آزاد ( حرّ ) مثل :
( الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثى بِالْأُنْثى )
« 10 » ، و زنده در فرمودهء خداوند :
( يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ . . . )
« 11 » ،
( وَ ما يَسْتَوِي الْأَحْياءُ وَ لَا الْأَمْواتُ )
« 12 » ، و اسب را بر چهارپايان ديگر در فرمودهء خداى تعالى :
( وَ الْخَيْلَ وَ الْبِغالَ وَ الْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوها )
« 13 » ، و سمع ( - شنوايى ) در فرمودهء خداوند :
هامش
( 1 ) . فاطر ، 27
( 2 ) . هود ، 71
( 3 ) . يوسف ، 24
( 4 ) . آل عمران ، 18
( 5 ) . انفال ، 41
( 6 ) . نساء ، 69
( 7 ) . احزاب ، 56
( 8 ) . توبة ، 62
( 9 ) . احزاب ، 35
( 10 ) . بقرة ، 178
( 11 ) . انعام ، 95
( 12 ) . فاطر ، 22
( 13 ) . نحل ، 8