وى گفته : جواب اين است كه علما براى وقوع متشابه در قرآن فوايدى ذكر كردهاند از جمله :
1 - مايهء فزونى مشقّت و رنج در راه رسيدن به مراد است ، و هر چه مشقت بيشتر شود موجب بيشتر شدن ثواب مىگردد .
2 - اگر تمام قرآن محكم بود جز بر يك مذهب مطابقت نمىكرد ، و با صراحت تمام مذاهب ديگر را ابطال مىنمود ، و اين از چيزهايى بود كه صاحبان مذاهب ديگر را از پذيرش و نظر كردن در آن و بهره بردن از آن دور مىساخت ؛ پس اكنون كه مشتمل بر محكم و متشابه هر دو هست صاحب هر مذهبى به طمع افتاده كه در آن چيزى بيابد كه مذهبش را تأييد كند ، و گفتارش را يارى نمايد ، بنابراين تمام أهل مذاهب در آن نظر مىكنند ، و در تأمّل در آن تلاش مىدارند ، و هرگاه زياد در تأمل پاى فشارند محكمات تفسيركنندهء متشابهات خواهد شد ، و از همين راه باطلگرا از باطل خود خلاص گرديده ، و به حق مىرسد .
3 - هرگاه قرآن مشتمل بر متشابه باشد نيازمند به آگاهى به راه تأويل و ترجيح بعضى از آن بر بعض ديگر خواهد بود ، و در آموزش آن به تحصيل علوم بسيارى از قبيل علم لغت و نحو و معانى و بيان و اصول فقه احتياج است ، و اگر مشتمل بر متشابه نبود نيازى به تحصيل اين علوم بسيار پيش نمىآمد ، پس در آوردن متشابه اين فوايد فراوان هست .
4 - قرآن مشتمل بر دعوت خواص و عوام است ، و طبايع عوام بيشتر از درك حقايق بيزار است ، پس هر كدام از عوام كه در أوّل أمر بشنود موجودى نه جسم است و نه جايى را اشغال مىكند و نه به آن اشاره مىشود ، خواهد پنداشت كه اين نفى و عدم است ، پس درك حقايق تعطيل مىشد ؛ و أصلح اين بود كه با الفاظى كه بر بعض آنچه متناسب با پنداشت و تخيّل آنها دلالت دارد مورد خطاب واقع شوند ، و آن با ألفاظ ديگرى كه بر حقّ صريح دلالت مىكند آميخته باشد ، كه قسم أوّل كه در آغاز با آن مخاطب مىشوند از متشابهات است ، و قسم دوم كه در آخر مطلب را براى آنان كشف مىكند از محكمات .
الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — صفحة 40
مساهمون: جلال الدين السيوطي
ص٤٠