اوّل ، پس در اينجا خواسته شده وضع آنها نكوهش گردد ، و إعراض آنها از پروردگارشان سرزنش شود .
جمع :
جمع آن است كه بين دو يا چند چيز را در حكم جمع كنند ، مانند فرمودهء خداوند تعالى :
( الْمالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا )
« 1 » ، كه بين مال و فرزندان در حكم زينت جمع كرده است .
و همچنين است فرمودهء خداى متعال :
( الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ بِحُسْبانٍ وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ )
« 2 » .
جمع و تفريق :
آن است كه دو شىء را در معنى واحدى داخل كنى ، و بين جهت داخل شدن فرق بگذارى ، طيّبى از اين گونه دانسته فرمودهء خداى تعالى را :
( اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها . . . )
« 3 » كه بين دو نفس را در حكم وفات جمع نموده و سپس بين دو جهت وفات فرق گذارد با حكم به إمساك و إرسال ، يعنى : خداوند با گرفتن و رها كردن جانها وفات مىدهد ، يعنى : خداوند جانهايى كه قبض شده و جانهايى كه قبض نشده وفات مىدهد ، پس نوع اول را نگاه مىدارد و ديگرى را رها مىسازد .
جمع و تقسيم :
و آن جمع كردن چند شىء تحت يك حكم ، سپس تقسيم آن است ، مانند فرمودهء خداى تعالى :
( ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ )
« 4 » .
هامش
( 1 ) كهف ، 46
( 2 ) رحمن ، 5 و 6
( 3 ) زمر ، 42
( 4 ) فاطر ، 32