تعديد :
و آن كنار هم و بر يك سياق افكندن ألفاظ مفرد است ، و بيشتر در صفات ديده مىشود ، مانند فرمودهء خداوند :
( هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ - الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ )
« 1 » .
و فرمودهء خداوند :
( التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ الْحامِدُونَ . . . )
« 2 » .
و فرمودهء خداوند :
( مُسْلِماتٍ مُؤْمِناتٍ . . . )
« 3 » .
ترتيب :
ترتيب آن است كه اوصاف موصوف را بر ترتيب خلقت طبيعى آنها بيان سازد ، و صفت ديگرى بر آنها نيفزايد ، عبد الباقى يمنى براى اين نوع چنين مثال آورده :
فرمودهء خداى تعالى :
( هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخاً )
« 4 » ، و فرمودهء خداوند :
( فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوها . . . )
« 5 »
ترقى و تدلّى :
در نوع تقديم و تأخير بيان اينها گذشت .
تضمين :
بر چند معنى گفته مىشود :
يكى : نهادن لفظى به جاى لفظ ديگر به جهت متضمن بودن معنى آن ، و اين نوعى از مجاز است كه سخن دربارهء آن گذشت .
دوم : حصول معنايى در آن بدون اينكه اسمى كه عبارت از آن باشد برده شود ، اين نيز نوعى از مجاز است كه قبلا گذشت .
هامش
( 1 ) حشر ، 23
( 2 ) توبة ، 112
( 3 ) تحريم ، 5
( 4 ) غافر ، 67
( 5 ) شمس ، 14