بيست و هشتم : خطاب به جمادات به خطاب كسى كه تعقل مىكند ، مانند :
( فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً )
« 1 » .
بيست و نهم : خطاب تهييج ، مانند :
( وَ عَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ )
« 2 » .
سىام : خطاب مهربانى كردن و عطوفت نمودن ، مثل :
( يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا )
« 3 » .
سى و يكم : خطاب محبت نشان دادن ، مانند :
( يا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ )
« 4 » ،
( يا بُنَيَّ إِنَّها إِنْ تَكُ )
« 5 » ،
( يَا بْنَ أُمَّ لا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي )
« 6 » .
سى و دوم : خطاب تعجيز ( نسبت دادن به ناتوانى ) ، مانند :
( فَأْتُوا بِسُورَةٍ )
« 7 » .
سى و سوم : خطاب تشريف ، و آن هر جاى قرآن كه با خطاب ( قل ) آمده مىباشد ، زيرا كه اين شرافت بخشيدن خداى تعالى به اين امت است ، به اينكه بدون واسطه آنان را مخاطب قرار داده است ؛ تا به شرف خطاب نائل گردند .
سى و چهارم : خطاب معدوم ، و اين خطاب در صورتى صحيح است كه به پيوست موجودى باشد مانند : ( يا بنى آدم ) كه خطاب به اهل آن زمان است و كسانى كه بعد از آنها هستند .
فايده :
بعضى گفتهاند : خطاب قرآن سه قسم است :
يك قسم جز به پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم مناسب نيست .
و قسمى جز به غير آن حضرت مناسب نيست .
و قسم ديگر : مناسب هر دو مىباشد .
فايدهء ديگر :
ابن القيّم گفته : در خطاب قرآن دقت كن مىبينى پادشاهى كه همهء چيز از آن
هامش
( 1 ) . فصلّت ، 11
( 2 ) . مائدة ، 23
( 3 ) . زمر ، 53
( 4 ) . مريم ، 42
( 5 ) . لقمان ، 16
( 6 ) . طه ، 94
( 7 ) . بقرة ، 23