( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ )
« 1 » و نيز گفته : گاهى در مورد قانونگذارى عام نيز نبى تعبير مىشود ؛ ولى با قرينهء اينكه مقصود عموم است ، مانند فرمودهء خداوند :
( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذا طَلَّقْتُمُ )
« 2 » كه نه فرمود : ( طلّقت ) .
يازدهم : خطاب اهانت ، مانند :
( فَإِنَّكَ رَجِيمٌ )
« 3 » ،
( اخْسَؤُا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ )
« 4 » .
دوازدهم : خطاب خشم ، مانند :
( ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ )
« 5 » .
سيزدهم : خطاب جمع با لفظ واحد ، مانند :
( يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ - الْكَرِيمِ )
« 6 » .
چهاردهم : خطاب فرد به لفظ جمع ، مانند :
( يا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّباتِ )
« 7 » تا آنجا كه فرموده :
( فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ )
« 8 » كه اين خطاب به رسول اكرم صلّى اللّه عليه - ( و آله ) و سلّم است به تنهايى ، زيرا كه نه هيچ پيغمبرى معاصر و نه بعد از آن حضرت بوده است .
و همچنين فرمودهء خداوند :
( وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا . . . )
« 9 » تنها خطاب به آن حضرت است ، به دليل فرمودهء خداوند :
( وَ اصْبِرْ وَ ما صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ . . . )
« 10 » ، و همينطور فرمودهء خداوند :
( فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ فَاعْلَمُوا . . . )
« 11 » به دليل فرمودهء او :
( قُلْ فَأْتُوا )
« 12 » ، بعضى اين آيه را نيز از اين قبيل دانستهاند :
( قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ )
« 13 » يعنى : ارجعنى . و بقولى :
( ربّ ) خطاب به خداوند است ، و ( ارجعون ) خطاب به فرشتگان .
و سهيلى گفته : اين سخن كسى است كه شياطين و آتشبانان نزدش حاضر شدهاند ، حواسش پرت شده و نداند كه چه بگويد ، و چيزى را كه در دنيا عادت كرده بود - كه التماس به مخلوق باشد - بر زبان مىآورد .
پانزدهم : خطاب فرد به لفظ دو ، مانند :
( أَلْقِيا فِي جَهَنَّمَ )
« 14 » كه خطاب به مالك نگهبان جهنم است . و بقولى : خطاب به آتشبانان و نگهبانان آتش است ، كه از باب خطاب به جمع با لفظ تثنيه مىباشد ، و بقولى : خطاب به دو فرشتهء موكل مىباشد كه در فرمودهء خداوند آمده :
( وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ )
« 15 » در اين صورت مطابق قاعدهء اصلى است . و مهدوى اين آيه را از اين نوع دانسته :
هامش
( 1 ) . تحريم ، 1
( 2 ) . طلاق ، 1
( 3 ) . حجر ، 34
( 4 ) . مؤمنون ، 108
( 5 ) . دخان ، 49
( 6 ) . انفطار ، 6
( 7 ) . مؤمنون ، 51
( 8 ) . مؤمنون ، 54
( 9 ) . نحل ، 126
( 10 ) . نحل ، 127
( 11 ) . هود ، 14
( 12 ) . هود ، 13
( 13 ) . مؤمنون ، 99
( 14 ) . ق ، 24
( 15 ) . ق ، 21