او است ، و حمد تنها به او برمىگردد ، و زمام تمام امور در قبضهء قدرتش مىباشد ، و همه از ساحت او صادر گشته و به او بازمىگردد ، بر عالم وجود مسلّط است و هيچچيز و هيچ جا از نظرش پوشيده نيست ، و آنچه در دلهاى بندگانش مىگذرد براى او معلوم است ، از أسرار و آشكارشان اطلاع دارد ، و به تنهايى أمور مملكت را تدبير مىنمايد ، مىشنود و مىبيند ، و مىبخشد و منع مىكند ، و پاداش مىدهد و عقاب مىكند ، و گرامى مىدارد و خوار مىسازد ، و مىآفريند و روزى مىدهد ، و مىميراند و زنده مىكند ، و تقدير مىنمايد و قضا و تدبير مىآورد ، تمام امور كوچك و بزرگ از سوى او نازل مىشود ، و به سوى او بالا مىرود ، هيچ ذرّهاى نجنبد جز به اذن او ، و هيچ برگى نيفتد مگر با علم او ، پس تأمّل كن كه چگونه بر خود ثنا مىگويد و تمجيد مىنمايد ، و خودش را حمد مىكند ، و بندگانش را نصيحت مىفرمايد ، و آنان را به آنچه سعادت و رستگاريشان در آن است رهنمون مىسازد ، و در آن ترغيب و تشويقشان مىكند ، و از آنچه مايهء نابودى و بدبختى آنهاست هشدارشان مىدهد ، و با اسمها و صفاتش خود را به آنان معرفى مىكند ، و با نعمتها و لطفهايش زمينهء دوستى با آنها را فراهم مىسازد ، نعمتهايش را به بندگانش يادآور مىشود ، و آنچه مايهء تماميت نعمتش هست به آنها أمر مىكند ، و از خشم و نقمتش آنان را بر حذر مىدارد ، و آنچه از گراميداشتها برايشان فراهم و آماده نموده - به شرط اينكه اطاعتش كنند - يادآورى مىنمايد ، و آنچه از عقوبتها و عذابها مهيا ساخته - به شرط اينكه نافرمانى كنند - متذكر مىگردد ، و آنچه با دوستان و دشمنانش كرده خبر مىدهد كه عاقبت كار نيكوكاران و بدكاران چگونه شد ، و دوستانش را به خاطر كارهاى نيك و أوصاف پسنديدهشان مدح مىگويد ، و دشمنانش را به جهت كارهاى بد و صفات زشتشان مذمّت مىنمايد ، و مثلها مىزند ، و دلايل و براهين متنوّع مىآورد ، و از شبهات دشمنانش بهترين جوابها مىدهد ، و راستگو را تصديق مىكند ، و دروغگو را تكذيب مىنمايد ، و حق را مىگويد و راهنمايى مىكند و به خانهء سلامت در آخرت دعوت مىنمايد ، و أوصاف و خوبىها و نعمتهايش را تذكر مىدهد ، و از خانهء هلاك و عذاب بر حذر مىدارد ، و عذاب و زشتى و دردهاى آن را هشدار مىدهد ، و نيازمندى بندگانش را به خودش گوشزد مىفرمايد ، و احتياج شديد و همهجانبهء آنان را يادآور مىشود ، و اينكه يك چشم بر هم زدن هم از او بىنياز نيستند ، و بىنيازى خود را از آنها و تمام موجودات متذكر مىگردد ، كه او از ما سواى
الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — صفحة 117
مساهمون: جلال الدين السيوطي
ص١١٧