انما يكون من وجه واحد خاص او وجوه متعددة مخصوصة فلا حاجة الى تخصيص الخلق بل الى تخصيص الوجه و الوجوه لانه ليس احبّ و افضل من جميع الوجوه سوى سيد المحبوبين و افضل المخلوقين صلى اللَّه عليه و سلم ثم الكلام فى الصحابة انّما هو فى الافضلية من جهة كثرة الثواب و الاحبية و المخلص فى هذه المسئلة اعتبار الوجوه و الحيثيات و اللَّه اعلم و هر چند اين كلام ركاكت التيام نه چنانست كه حاجتى باظهار بطلان و فساد آن بوده باشد و به حمد اللَّه تعالى نهايت سخف آن بر متامل تقريرات سابقه و ناظر تبيينات سابقه خود به خود روشن و مبرهنست ليكن و ما للتوضيح و جلبا للتفريح مىگويم كه ادعاى عبد الحق اين معنى را كه اين حديث بسبب بودن جناب رسالت مآب صلى اللَّه عليه و آله و سلم از جمله خلق و بودن آن جناب احبّ الخلق الى اللَّه من جميع الوجوه و الحيثيات محمول بر ظاهر نيست همان دعوى پايه است كه توربشتى و اتباع او آغاز نهادهاند مگر آنكه عبد الحقين مقام بضم ضميمه من جميع الوجوه و الحيثيّات بزعم خود آن را آب و رنگ تازه بخشيده و بعون اللَّه النعام در ما سبق دريافتى كه اين حديث شريف هرگز از ظاهر خود معدول و بر غير ظاهر محمول نيست و زعم امكان دخول جناب رسالت مآب صلى اللَّه عليه و آله و سلم در عموم آن بغايت واهى و فاسدست و هر كسى كه امكان شمول آن جناب را ادعا مىكند اصلا نظر بمفاد الفاظ حديث آن جناب هم ندارد تا به لحاظ ديگر امور ممهده و قواعد مبيّنه چه رسد پس عجبست كه چگونه عبد الحلق با وصف آن همه مهارت و براعت و تدرّب و تنبه و تيقظ صرف لحظ و قطع نظر و غضّ بصر از مدلولات صريحه نصوص صحيحه ارشاد جناب رسالت مآب صلى اللَّه عليه و آله و سلم نموده بدعوى غير محمول بودن حديث بر ظاهر خود راه كمال اغفال و اهمال پيموده اما آنچه گفته فالمراد اهل زمان رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلم من الصّحابة پس بطلان آن در كمال ظهورست زيرا كه اگر تسليم هم كنيم كه بسبب لزوم احبيّت جناب امير المؤمنين عليه السّلام از جناب رسالت مآب صلى اللَّه عليه و آله و سلم حديث بر ظاهر خود محمول نيست پس ازين دليل غاية ما فى الباب آنچه لازم خواهد آمد اين ست كه از عموم حديث محض جناب رسالت مآب صلى اللَّه عليه و آله و سلم از جمله خلق مستثنى باشد نه آنكه ديگر انبيا و اوصيا عليهم السّلام و ملائكه و غير ايشان هم مستثنى باشند و مقصود از احبّ صرف احبّ صحابه بوده باشد كما هو مزعوم عبد الحق و هر چند وجوه بطلان اين مزعوم مشوم بسيار از بسيارست لكن از جمله مبطلات واضحه آن ارشاد صريح خود جناب رسالت مآب صلى اللَّه عليه و آله و سلمست در همين حديث اعنى فرمودن آن جناب
اللَّهمّ ادخل على احبّ الخلق من الاولين و الآخرين
چنانچه در روايت ابن مغازلى واقع شده و قد مرت كاملة فى الوجه الثامن عشر من الوجوه الماضية و پر ظاهرست كه هر گاه جناب رسالت مآب صلى اللَّه عليه و آله و سلم بصراحت تمام
احبّ الخلق من الاولين و الآخرين
را طلب فرموده باشد باز ادعاى باطل اين معنى كه مراد آن جناب از احبّ الخلق محض احب از صحابه است چه قدر جرأت و جسارت بر مخالفت و معاندت و مشاقت صريحه آن جناب خواهد بود اما آنچه گفته و غيره انما يكون من وجه واحد خاص أو وجوه معددة مخصوصة فلا حاجة الى تخصيص الخلق بل الى تخصيص الوجه او الوجوه فانّه ليس احبّ و افضل من جميع الوجوه سوى سيّد المحبوبين و افضل المخلوقين صلى اللَّه عليه و سلم پس عين دعوى بيدليل و صرف تمويه و تدليس ضئيلست و اجتماع جميع وجوه احبيّت معتبره فى الافضلية در غير جناب رسالت مآب صلى اللَّه عليه و آله و سلم هرگز ممنوع نيست و ممنوع صرف
عبقات الأنوار في إمامة الأئمة الأطهار ( فارسي ) — صفحة 165
مساهمون: السيد مير حامد حسين الهندي
ص١٦٥