مروى گرديده كه جناب رسالتمآب صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در آخر حديث منزلت به حضرت امير المؤمنين عليه السّلام ارشاد كرده كه اگر بعد من نبى مىبودى تو مىبودى و اين حديث را علّامه لبيب و محدّث اريب و ناقد حسيب و نحرير اديب ابو بكر احمد بن على الخطيب روايت كرده و خطيب مذكور بنابر افاده سمعانى در انساب امام عصر خود بلا مدافعت و حافظ وقت خويش بلا منازعت بود و نيز بنابر افاده سمعانى در ذيل تاريخ بغداد امام صنعت حديث بوده و منتهى شده به او رياست در حفظ و اتقان و قيام بعلوم حديث و حسن تصنيف و بود در درجه قدما از حفاظ و ائمّه كبار مثل يحيى بن معين و على بن المدينى و احمد بن أبى خيثمه و طبقه شان و بود علّامه عصر كه مكتسى شد به او شان علم حديث غضارت و بهجت و نضارت را و بود مهيب وقور و نبيل خطير و صدوق و متحرى و حجت در آنچه تصنيف مىكرد و مىگفت و جمع مىكرد حسن النقل و الخط كثير الشكل و الضّبط قارى حديث فصيح در درجه كمال و رتبه عليا از روى خلق و خلق و هيبت و منظر منتهى شد به او معرفت علم حديث و حفظ آن و ختم شدند به او حفاظ و ابن خلكان افاده كرده كه او از علماى حفاظ متقنين و علماى متبحرين بود و اگر نمىبود براى او سواى تاريخ يعنى تاريخ بغداد هر آينه كفايت مىكرد او را بتحقيق كه آن تاريخ دلالت مىكند بر اطلاع عظيم و فضل او مشهورترست از آنكه وصف كرده شود و ابو اسحاق شيرازى از جمله حاملان جنازه او بوده و بسيار از و منتفع شده و مراجعت او در تصانيف خود مىكرد و علم حديث و حفظ آن در وقتش به او منتهى شده بود و على بن محمد المعروف بابن الاثير الجزرى در كامل و محمد بن احمد ذهبى در سير النبلاء و تذكرة الحفاظ و عبر و دول الاسلام و عمر بن مظفر در تتمة المختصر فى اخبار البشر و عبد اللَّه بن اسعد يافعى در مرآة الجنان و عبد الرحيم بن حسن الاسنوى و عبد الوهاب بن على السبكى و ابو بكر بن احمد الاسدى ثلثتهم فى طبقات الشافعية و جلال الدين عبد الرّحمن بن أبى بكر السيوطى در طبقات الحفاظ و حسين بن محمد الدياربكرى در خميس فى احوال النفس النفيس و محمد بن
عبقات الأنوار في إمامة الأئمة الأطهار ( فارسي ) — صفحة 774
مساهمون: السيد مير حامد حسين الهندي
ص٧٧٤